Meisje in het veen. Uitg. De Arbeiderspers.

Fantasieën bij een lijk( juni 1996) Er zijn mensen die overal cultuur van weten te maken, van het reven, de liefde, de dood, en er zijn mensen die alles reduceren tot wetmatigheden van de natuur. In Koos van Zomerens roman Meisje in het veen behoort de hoofdpersoon Willem Egge tot de laatste categorie, terwijl zijn broer Ulco, kunsthistoricus en kunsthandelaar, het andere uiterste vertegenwoordigt.

Willem is biologieleraar in Drenthe en doet in zijn vrije tijd veldwerk in een veengebied, waar hij op een zomerochtend het lijk van een vermoord achttienjarig meiije vindt. Die gebeurtenis wordt in de eerste zin van de roman vermeld. De rest van het verhaal volgt het verdere verloop van de dag.

Door de reacties van Willem Egge op de vondst van het lijk weer te geven, zet Van Zomeren zijn hoofdpersoon trefzeker neer: een beperkte, fantasieloze man wiens horizon niet verder reikt dan Assen en die geplaagd wordt door een te groot ego. Hij is bezig met een echtscheiding en met het onder ogen zien van alle andere mislukkingen in zijn leven zoals zijn kinderloosheid. Misschien komt het door die verwarring- zijn geestesgesteldheid kan het best worden omschreven als een midlifecrisis - dat hij aan het vinden van het lijk metafisische betekenis toekent. Dat is nieuw voor de nuchtere bioloog. Tot nu toe vond hij de dood normaal: zonder dood zou de aarde onbewoonbaar zijn, zonder dood zou er geen leven zijn. Op dezelfde manier dacht hij over het leven en de liefde. Tegen een oud-leerlinge die hem vertelt dat ze zwanger is, zegt hij: Dat is biologie. Het mislukken van zijn huwelijk vat hij samen in een verhaal over de balts bij vogels: iedereen op deze wereld is op zoek naar het goede wijfje en een goed wijfje brengt nageslacht voort. 'Overal zie je paartjes uit elkaar gaan als de voorplanting mislukt. ‘Dat is biologie, zeg ik dan.' Uitgerekend zijn broer Ulco, de cultuurman, die vindt dat geluk belangrijker is dan het leven zelf, maakt zich bezorgd over de fantasieën die het dode meisje bij Willem losmaken.

De dialoog tussen de twee is mooi en verhelderend. Ulco vindt dat Willem bezig is het dode meisje te omarmen, dat hij doet alsof hij de heilige maagd heeft gezien en dat God zelve haar op zijn pad heeft gelegd. Cruciaal is Willems antwoord dat hij het helemaal niet erg zou vinden om in God te geloven. De ongerijmde, tegennatuurlijke dood van het meisje heeft zijn wetmatige manier van denken definitief veranderd. Potdomme Egge, zegt hij tegen zichzelf, er zit opeens weer een verhaal in je leven. Egges ontwaken redt niet alleen de hoofdpersoon maar uiteindelijk ook' het boek. Aanvankelijk overheerst de saaiheid van 's-mans karakter het verhaal, dat daardoor moeizaam op gang komt. Daaraan werkt ook mee dat het nogal gladjes geschreven is: korte zinnen, eenregelige alinea's, vlakke beschrijvingen en beelden. Pas gaandeweg wordt de metaforiek van het dode meisje helder en wint het verhaal met terugwerkende kracht aan diepte.

Koos van Zomeren - Een jaar jaar in scherven Wie zijn wij? Hoe zijn wij geworden wie we zijn? Met grimmige opgewekt-heid, speels en ernstig tegelijk, zet Koos van Zomeren boek na boek op stapel in de hoop iets omtrent dit soort raadsels duidelijk te maken. In Een jaar in scherven leidt dit proces van onderzoek enzelfonder-zoek tot een nieuw hoogtepunt in zijn werk. Het boek bevat het journaal dat Van Zomeren in 1987 heeft bijgehouden, gelardeerd met talloze extra's: autobiografische verhalen, herinneringen, natuurreportages, rechtbank-verslagen en interviews met Van Zomerens vader en met zijn voormalige kameraden uit de Socialistische Partij. Het geheel biedt meer dan een dagboek. Het is een imposant egotistisch mozaïek, waarin de grote en kleine dingen van alledag voortdurend overvloeien in droomprotocollen en herinneringen die de kernen van Van Zomerens leven en schrijverschap steeds nauwer omcirkelen.