ZELOTEN (v.Gr. Zèlootès = ijveraar) was de aan­duiding voor een groepering onder de joden in de 1^ste eeuw n.C. welke sterk ijverde voor het behoud van het jodendom en  m.n. de nationale zelfstandigheid. Vandaar dat zij fel gekant waren tegen de Romeinen. Als initiator vult de beweging wordt genoemd Judas de Galileeër uit Gamala (vgl. Hand. 5:37  de gegevens staan bij Josefus). De Zeloten vooral gaven aanleiding tot de grote opstond tegen de Romeinen (66-71 v.C.). Sommige schrijvers over het Nieuwe Testament heb­ben verondersteld dat er mogelijke relaties waren tussen Jezus en de Zeloten, nl. door enkele van de discipelen  ‘Simon de Zeloot'  Luc.6:15; Hand. 1:13) of ‘Simon de Kananeeër' (Matt. 10:4;Marc .3:18).

De aanduiding 'zeloten' wordt in het spraakgebruik nog wel gehanteerd voor (eenzijdig) felle ijveraars voor een gedachte of zaak.

LITT.: M.Hengel, Die Zeloten. Untersuchungen zur jüdischen Freiheitsbewegung in der Zeit von Herodes 1 bis 70 n.Chr. (1961); S.G.F.Brandos, Jezus and the Zealots.