Stichtte in 1846 te Jena een fabriek van optische instrumenten, die zich door haar voortreffelijke microscopen spoedig een wereldnaam maakte. Nadat E. Abbe in 1871 de eerste succesvolle berekeningen afgeleverd had, nam de onderneming door de gelukkige combina­tie van theorie en praktijk snel in omvang toe. Zo stelde Abbe o.m. een theorie op van de beeld­vorming in de microscoop, en voerde het begrip numerieke apertuur in. In 1875 werden E. Abbe en in 1879 R. Zeiss, de oudste zoon van de oprich­ter, deelgenoten. In 1884 richtte Otto Schott een glasfabriek op, in samenwerking met Zeiss en Abbe. In 1889 werd de onderneming met de glasfabriek aan de Carl-Zeiss-Stiftung overgedragen. Tot 1890 legde men zich bijna uitsluitend op de bouw van microscopen toe.

Lit.:    Aurebach, Dat Zeist-Werk und dit Carl-Zeist-Stiflung in Jena, 5^de dr. (1925)