* Rotterdam 4.11.1950

Na de middelbare school in 1975 werd hij districtsbestuurder van de Dienstenbond FNV, waarvoor hij vanaf 1982 CAO-onderhandelaar en vanaf 1985 coördinator arbeidsvoorwaardenbeleid was. In 1988 werd hij voorzitter van de Dienstenbond, in 1997 voorzitter van de gehele FNV, waarvan hij sinds 1993 al secretaris was. De Waal is tevens vice-voorzitter van de Sociaal Economische Raad (SER) en voorzitter van de Werknemersdelegatie in de Stichting van de Arbeid.

Vragen aan Lodewijk de Waal:

Wat is de ergste schoftenstreek die u ooit hebt uitgehaald?

"God..: Ik zit me af te vragen of het al verjaard is. Enfin, ik heb een keer met de Socialistische Jeugd en inbraak gepleegd bij een Leidse studenten-organisatie. Daar dreigde een groepering van maoïsten - door ons beschouwd als concurrenten in het linkse kamp,  het voor het zeggen te krijgen. Op een nacht roofden we de complete inventaris. En we hebben het nota bene zo weten te spelen dat die maoïsten aar de schuld van kregen. Zo sneed het mes aan drie kanten: de overname van studentenclub door Mao-fanaten ging niet door.Wij kregen illegaal een hoop spullen in bezit, en anderen kregen de schuld. Eind jaren zestig was dat. Tijdens die kraak had ik de schrik in mijn benen. hoor. Het was behoorlijk risicovol. Maar gelukkig is het nooit aan het licht gekomen. Vrij Nederland heeft indertijd in alle naïviteit een stuk geschreven over die schandelijke maoïsten, hahaha, Jezus jongens, moet ik dit eigenlijk wel vertellen?"

Intikkertje. Wanneer is uw secretaresse jarig?

Ik zou het niet weten. Ik heb net een nieuwe. Als het goed is, staat haar verjaardag op dat kalendertje tegenover mijn bureau. Bovendien gooi ik dergelijke dingen in mijn elektronische agenda, omdat ik ze anders vergeet, Even kijken... ja. 4 mei! Elke morgen werp ik een blik in dit systeempje, kan ik de dag beginnen met het 'spontaan' feliciteren van FNV-medewerkers. Ik zal het maar meteen opbiechten: ik ben niet erg sociaal. Sterker. ik heb de neiging familieleden en andere bekenden te verwaarlozen. Zo van: ik bel niet, ze komen maar naar mij toe. Mijn vriendenkring bestaat uit mensen die dat volhouden.

Hoe saai is Wim Kok?

Wim Kok is zó degelijk dat ik zonder meer mij portefeuille aan hem zou geven, in het volste vertrouwen dat ik het daarin aanwezige bedrag later met de officieel voorgeschreven rente terug krijg. Maar datteh... is dus iets anders dan dat je met hem kunt lachen.

Ajax of Feyenoord?

Feyenoord natuurlijk. Ik voel me al bijna een halve eeuw in hart en nieren Rotterdammer, ofschoon ik momenteel in Haarlem woon. Een krant heeft eens geschreven dat ik uit een autoritair rooms milieu kom. Flauwekul. Het was wel katholiek, maar ik groeide als jongste van het gezin op in een periode dat kerk en gezag sterk aan invloed verloren. Het ging thuis bepaald niet wettisch toe: ach, als je in de fout ging, kon je altijd nog even biechten. Ondanks het verbod van de bisschoppen stemden mijn ouders op de PvdA. Het mooie was dat mijn moeder dat strijk en zet op haar knieën aan een priester ging vertellen, waarna die zonde werd vergeven. Sommigen vinden zulk gedrag jezuïtisch: ik denk dat het lucht geeft.

Paps en mams waren 'hoedenproletariërs'. Mijn vader was procuratiehouder bij een bank. Arm kon je ons niet noemen, maar elke dag vlees op tafel zat er niet in. We hadden zo'n grote broodplank, en daar werd af en toe een biefstuk opgelegd die ik tegenwoordig in mijn eentje eet. Ik hoor nog het geluid van het mes dat door pa op de stenen van het achterbalkon werd geslepen: dat moest verrekte scherp zijn om plakjes voor zes kinderen uit die twee ons te snijden. De term 'hoedenproletariërs' komt uit een boek van Bob Reinalda over de geschiedenis van de handels en kantoorbedienden bonden. Hij legt uit dat die mensen het in zekere zin slechter hadden dan types die nog minder verdienden. Mijn ouders hadden een extra kostenpost: ze moesten stand ophouden.

Wanneer hebt u voor het laatst een grote concessie gedaan in u privé-leven of in het vakbondswerk?

Iemand van grote concessies? Ik vrees dat ik dat niet ben. Als ik een concessie heb gedaan, althans lijk een concessie te hebben gedaan, kom ik er altijd op terug. Ik ben zeer hardnekkig Het kan kort of lang duren, maar ik krijg altijd mijn zin.

Hebt u ook maar één zwarte medemens in het hart van uw vriendenkring?

Nee. Ik woon in een behoorlijk witte buurt, mijn kinderen gaan naar een behoorlijk witte school. en de mensen met wie ik omga zijn behoor lijk wit. Gelukkig heb ik door mijn internationale reizen voor de FNV wel veel 'professionele' gekleurde vrienden.

Hoe kwam de tuinslang van de familie De Waal in het NOS-journaal terecht?

Mijn ouderlijk huis had geen tuin, maar ik had een tuinslang gekocht voor een actie van de Socialistische Jeugd, Die had een poos bij ons in het halletje gelegen tot ik 'm gebruikte om agenten nat te spuiten, wat me trouwens honderd gulden boete opleverde vanwege openbare geweldpleging. Wat was er gebeurd? De politie kwam een Rotterdams gebouw ontruimen dat ik met wat radicale maten had bezet. Wij vonden dat er te weinig geld in woningverbetering werd gepompt. Die botsing kwam pontificaal op de televisie. 'Ha!', zei mijn moeder, 'onze tuinslang!' Mijn vader reageerde iets minder laconiek op zulke dingen. Jaren later, toen ik al bij de Dienstenbond zat en in de krant iets lelijks over werkgevers had gezegd, zei hij: 'Goh Lodewijk, schandelijk wat die ondernemers hebben gedaan: Hij gelóófde mijn uitspraken allemaal. Ik zei dat-ie ze met een korrel zout moest nemen. Dat begreep hij niet: 'Jongen toch. Liegen, en dat nog wel in de krant, zo heb ik je toch niet opgevoed?' "Ik heb de tolerante opstelling van mijn ouders altijd heel knap gevonden. Nu ik elf kinderen heb, vraag ik me af hoe ik zou reageren als mijn kroost als 'protesterend tuig' in een politiecel zou worden gesmeten. En ik weet ook niet of ik zou juichen als de sterke arm op een dag een huiszoeking komt verrichten om de rookbommen van je zoon in beslag te nemen. In zo'n situatie hoop ik precies zo te reageren als mijn vader toen: hij liet de kamer van mijn brave broer zien, waar beslist niks lag, zodat de agenten onverrichter zake moesten opstappen.

Al Pacino, Jack Nicholson of Robert De Niro?

Jack Nicholson, vanwege dat scheve in hem. En omdat hij slecht durft te zijn. Als hij in One Flew Over The Cuckoo’s Nest die autoritaire inrichtings-verpleegster probeert te wurgen, denk ik: ach ja, kan ik me bést wat bij voorstellen.

Al jaren beheert u bij de FNV de internationale portefeuille: u onderhoudt contacten met vakbondscollega's in Latijns-Amerikaan, Afrika en Zuidoost-Azië. Welke reis zal u nooit vergeten?

In Zambia ben ik met geweldige droogte geconfronteerd. Boeren stonden voor een existentieel dilemma: hun koeien niet verkopen en het risico nemen dat die beesten van de honger zouden omkomen, of het vee, hun bron van inkomsten naar een slachterij brengen om er in ieder geval nog wat centen voor te vangen. Ik zag een scène die dat hele drama samenvatte.

Op een markt werden honderd en verhandelde koeien geslacht door jonge jongens, zwaaiend met botte messen die ze zelf van conservenblikken hadden gemaakt. Die gasten stonden tot aan hun knieën in het bloed: het spoot alle kanten op. Je zag in één tafereel hoe de complete landbouwstructuur van een natie kapot ging. Het duurde een paar dagen voordat ik weer een stukje rood vlees door mijn keel kon krijgen:

Bent u zo'n man die elke week zakgeld van zijn vrouw krijgt?

Nee, wij hebben een vrij gescheiden economie. We zijn ook niet getrouwd, hè. Iske en ik komen uit de progressieve traditie van 'het huwelijk is onzin', maar ondertussen zijn we toch behóórlijk in de echt verbonden. Twee kinderen, alles via samenlevingscontracten geregeld. Eigenlijk zijn alleen onze salarissen niet met elkaar getrouwd. hahaha. Voor het huishouden hebben we een gezamenlijke rekening waar we beiden elke maand een bepaald bedrag op storten. Daar hebben we pas kortgeleden toe besloten, een hele revolutie. Tien jaar lang hebben we een schrift gehad waarin we beiden al onze uitgaven noteerden, die dan na verloop van tijd werden verrekend. Dat vonden we op een gegeven moment toch... nou ja. kommagedoe."

Wie vindt u nou vreselijk overschat?

Iemand die mij geweldig irriteert, een opgeblazen kerel, een omhooggevallen lichtgewicht, een rare man, is Pim Fortuyn. Hij mag dan professor zijn, volgens mij slaat hij borrel praat uit. Ik heb de afdeling voorlichting van de FNV te verstaan gegeven da ik onder geen voorwaarde met die kerel in een forum ga zitten. Na Fortuyn val er een heel groot gat. Maar een goede tweede is Nic van Rossem, net al Fortuyn een rechts-rabiate Elsevier Magazine-columnist. En op drie, iemand va hetzelfde genre, staat Wim Bosboom."

b) Het klinkt als een louche advocatenbureau: Fortuyn, Van Rossem & Bosboom. "Mij zouden ze in ieder geval niet als klant krijgen."

De FNV wil voor '98 een loonsverhoging van 3,5 procent. He clichéantwoord van de werkgevers luidt dat die eis te hoog is. Wordt de volgende stap in deze rituele dans dat de FNV het bekend procent zakt?

Nee. Vergeet dat maar. Ik ga er vanuit dat we gemiddeld zeker boven de drie procent gaan uitkomen. Wat zeg ik, ik denk dat het resultaat erg tegen die 3.5 zal aankruipen. Simpelweg omdat de werkgevers het geld hebben. Desnoods zullen wij dat afdwingen. Zeker, ik heb werkgevers voorzitter Blankert horen roepen dat de bedrijven die vermaledijde 3.5 procent niet moeten geven, maar ik weet waaróm hij dat zo krampachtig schreeuwt. Omdat hij precies hetzelfde denkt als ik: namelijk dat de ondernemers wel degelijk bereid zijn dat percentage op tafel te leggen."

Borsten of billen?

"Borsten. zonder meer borsten. Springen letterlij en figuurlijk eerder in het oog."

U kunt zo kwaad worden dat u het schuim op de bek krijgt. Tegenspelers hebben het gevoel dat u een killer bent.

Dat is waar. Daar ben ik tijdens mijn mediatraining ook voor .gewaarschuwd. In debatten ontleen ik er genoegen aan mensen volstrekt met de grond gelijk te maken. Als voorzitter van de FNV moet ik daar voorzichtiger in worden: in deze functie kun je mensen beter overtuigen dan afmaken. Ik ben soms een 'bloedhond.. en ik geloof niet dat de gemiddelde televisiekijker zich daarin herkent.

Is het niet onbegrijpelijk dat zo'n recalcitrant figuur als u zich zomaar van het gymnasium heeft laten sturen?

Krankzinnig ja. Dat heb ik me eind jaren zestig veel te makkelijk laten gebeuren. Maar ik had schoon genoeg van het gevecht met de conservatieve schoolleiding. en dacht: Wegwezen. Het punt was dat ik door een jaar actievoeren alleen maar drieën en vieren op mijn rapport had staan. Ik was voornamelijk bezig met actievoeren.

Met de door mij opgerichte scholierenvakbond riep ik op tot stakingen omdat rector Geerts een Franciscaner pater, een verbod op lang haar had uitgevaardigd. We hielden solidariteitsacties met de Maagdenhuis-bezetters: we plakten en kalkten tegen de Vietnamoorlog: we organiseerden teach ins. De z conflicten werden slim opgepookt door de politie. Wat deden die lui? Als ik een vergunning had gevraagd voor een demonstratie. kwamen de heren puur om te sarren, voorrijden in een overvalwagen en haalden ze mij uit de natuurkundeles met het verzoek een toelichting te geven op de geplande betoging. 'De Waal: zei rector Geerts, 'als je aan de gang blijft, hoef je niet terug te komen: Nou. ik verdomde het om in te binden. dus...

Vervolgens ben ik als kantoorbediende aan de slag gegaan bij RVS. Daar zette ik mijn stormloop op de verrotte maatschappijstructuren voort. Op de afdeling onroerend goed leerde ik hoe slecht het huurrecht was, reden genoeg om dáár tegen ten strijde te trekken. Ik werd lid van de vakbond en ging langs die lijn werken. Al met al was het een paradox: juist doordat ik van school werd getrapt. maakte ik een grote sprong voorwaarts in mijn leven."

Wat was uw stomste aanschaf ever?

Ik heb in 1980 een huis gekocht, achteraf gezien op een idioot moment: een jaar voordat ik ging scheiden én een jaar voordat de markt in elkaar lazerde. Ik betaalde er 192.000 gulden voor en binnen no time was het pand minder dan een ton waard. Ik heb het zaakje toen verhuurd, ternauwernood quitte spelend. Pas vorig jaar kon ik er aan redelijk bedrag voor krijgen: 155.000 gulden. Zestien jaar lang was die woning een nagel aan mijn doodskist.

We kunnen er niet omheen: De Rel. Enkele jaren terug bleek dat de meerderheid van de FNV-bonden graag zag dat Ella Vogelaar na het vertrek van Johan Stekelenburg als eerste vrouw voorzitter zou worden U...

Ja. iederéén in het FNV-federatiebestuur vond dat Ella voorzitter moest worden. Behalve ik. Mij best als zij het wordt: zei ik intern maar ik zie me niet als CAO-coordinator met haar samenwerken. Mensen zulke posities moeten elkaar blindelings kunnen vinden, en dat hebben wij niet. Dus ga ik weg als zij Johan opvolgt: Ik wilde direct helder zijn.

Begin dit jaar kwam Vogelaar om allerlei redenen tot de conclusie dat het beter was af te zien van haar voorzittersambities. Vervolgens werd u Johan II. Het is Nederland echter nog steeds onduidelijk wat u precies tegen Ella had.

Iedereen heeft wel een collega van wie hij zegt ik moet er niet aan denken om daar elke dag alles samen mee te doen. Als je dan ook nog eens weet dat de buitenwereld, van die gemene jongens al jullie en zo, voortdurend kijkt of er onderlinge meningsverschillen zijn... Ella en ik reageerden op vrijwel élk onderwerp verschillend! Niet zozeer inhoudelijk maar wel qua aanpak. Ik ben iemand die graag begint met het uitzetten van grote strategische lijnen; haar eerste invalshoek is het diep analyseren van details. Dat leidt continu tot fricties, dat is een garantie voor ruzie in de tent.

Hoe gedraagt u zich in een vreemd toilet?

Ik heb een enorm afkeer van viezigheid. Ik maak altijd de bril schoon. Pleepapier afscheuren en boenen maar. anders ga ik d'r écht niet op zitten.

Wat gaat er door u heen als u Wim Kok met zoveel woorden een bedankje hoort uitspreken aan het adres van Ruud Lubbers omdat de vorige kabinetten onder diens leiding zoveel puin hebben geruimd?

Ik heb een andere analyse dan Kok en ik denk dat-ie me gelijk zou geven als hij er eens over nadacht. Kijk, de stellingname van de FNV is nooit geweest dat het aantal mensen in de Arbeids Ongeschiktheids Wet onbeperkt zou mogen groeien. Wij hebben dus óók nooit ontkend dat er een noodzaak was om te bezuinigen. Wat verkondigde de FNV dan wel? Dat het verkeerd was van Lubbers en zijn vrienden om de hoogte en duur van de WAO-uitkeringen drastisch aan te tasten. Volgens ons moest de regering er gewoon alles aan doen om minder Nederlanders in die WAO terecht te laten komen.

Kortom, Kok mag Lubbers best complimenteren voor het feit dat er is gesnoeid, maar hij moet niet de indruk wekken dat de manier waarop dat gebeurde door d beugel kon. Dat was gewoon een fundamenteel verkéérde, onsociale manier. Het zou echt veel beter zijn als Kok dat er de volgende keer bij zegt.

Is het geheel van zijn paarse beleid beter dan het Lubberiaanse.

"Het is eigenlijk een beleid dat,sowieso voor mensen die geen werk hebben minstens zo nadelig blijkt als dat van Lubbers. Omdat die mensen door d nadruk op marktwerking, denk aan de privatisering van de Ziektewet, een steeds kleinere kans hebben om in het arbeidsproces te worden opgenomen Ik vind dat buitengewoon slecht. Daar staat tegenover dat er wel nieuw banen bijkomen en dat de koppeling van lonen en uitkeringen is hersteld:

Toch fikse kritiek, vooral als je beseft dat de PvdA onder Kok hard heeft gescholden op CDA/VVD-kabinetten. Dat ben ik mij bewust Maar feit is dat momenteel de zwaksten in de samenleving heel erg worden gepakt. bijvoorbeeld mensen met een handicap:

20) Wat is het verschil tussen house, rap en acid jazz?

Weet ik veel Ik vind het in ieder geval niet mooi. Ik ben blijven hangen bij de Rollin Stones. Joe Cocker en Dylan. Van Bob heb ik tot nu toe alles gekocht en die nieuwe CD zal ik weer trouw aanschaffen, maar eerlijk gezegd begin ik zo langzamerhand aan mijn idool te twijfelen: wat doet die man in hemelsnaam bij Clinton en de paus? Wat muziek betreft heb ik dus niet zoveel feeling met jongeren. maar als ik in FNV-verband met de jeugd praat. heb ik niet het gevoel dat ik vanaf Mars zit te communiceren. Alleen met die Niet Nix-generatie heb ik moeite. Een mentaliteit in de trant van: als de PvdA niet naar mij luistert. stop ik met mijn werk in de partij en ga ik gewoon lekker geld verdienen in het bedrijfsleven, staat mij tegen:

21) Op welk moment in uw leven hebt u het meest verdriet gehad? "Mijn moeder, mijn zus en ik moesten mijn vader naar een verzorgingstehuis brengen. Hij had Alzheimer, was zwaar afgetakeld en kon niet meer thuis blijven. Een ramp. Hij verzette zich, riep de politie te hulp. 'Dit is wederrechtelijke vrijheidsberoving!', riep hij. Dat snijdt door je ziel. Je laat zo'n man min of meer achter terwijl hij op de deur staat te bonzen. Dat moment vond ik nog erger dan het moment waarop hij stierf. Helaas is Alzheimer erfelijk: mijn vader had zelf en vergelijkbare ervaring met zijn vader opgedaan, die kon ook niet thuis worden verpleegd. Ik ben weleens bang dat mij ook zoiets staat te wachten:

22) Wat heeft Ladewijk de Waal geleerd van zijn scheiding?

Dat je sommige dingen niet te lang moet laten doorwoekeren. Achteraf denk ik: waarom heb ik niet vijl zes jaar eerder die stap gezet? Maar dat vergt een groot inzicht en veel moed. Verder zijn mijn vrouwen ik niet in staat gebleken op een fatsoenlijke manier uit elkaar te gaan. Het werd oorlog. Ik nam die hele schuld van het huis op me, dat was niet het probleem. We konden gewoon niet meer met elkaar praten, alleen nog ruziën. Stom allemaal. Er is sindsdien nooit meer contact geweest, misschien wel omdát we het te lang hebben laten duren.

Was dit de enige levensles?

Wat ik intussen ook begrijp, is dat een mens over zijn emoties moet durven praten. Ik vind dat moeilijk. Open zijn zit niet in mijn karakter: zo ben ik ook niet opgevoed. Bij ons thuis slikte je van alles in. Net als Johan stekelenburg heb ik dus een hekel aan ruzies. Vanuit een zucht naar harmonie neig ik ernaar wrijvingen te negeren. Ik heb aan den lijve ondervonden dat je daar een hoge prijs voor betaalt. 'Lieve vrede' bestaat niet. Op den duur komt de onmin via een enorme explosie toch naar buiten, met alle ellende van dien voor anderen, en voor jezelf. Ik probeer mijn houding te corrigeren, maar eerlijk gezegd valt dat niet mee. In vakbondsverband bent u wél een vechtersbaas. "Gek hè. Ik heb me vaak afgevraagd hoe ik zo dubbel kan zijn. Als ik in mijn werk een probleem zie, vlieg ik er op af en ga ik het uitbenen. Blijkbaar ben ik daar vooral zakelijk en niet emotioneel bij betrokken:

Veel vakbondsmensen zijn razend op de PvdA, omdat de partij een tweedeling in de samenleving laat ontstaan,' zegt uw hartsvriendin bij de Dienstenbond, Marjanne Ramak. Ik ben niet de enige die het partijlidmaatschap heeft opgezegd. Lodewijk is nog wel lid, maar hij denkt er precies hetzelfde over diep in zijn hart zou u hij óók willen opstappen.'

"Nou... dat eh... is toch niet zo. Ik ben heel vaak van partij veranderd: ik begon bij de PSP, was daarna lid van de PvdA tot Joop den Uyl de Ziektewet wilde verslechteren, switchte naar de CPN, en keerde later weer terug naar de Partij van de Arbeid. Ik heb me voorgenomen nu niet zomaar te vertrekken, een mens kan niet aan de gang blijven. Eén positief punt is in ieder geval dat dit kabinet weer een redelijke onderhandelingspositie heeft gecreëerd voor de vakbeweging.

Maar wat mankeert er aan het nieuwe PvdA-verkiezingsprogramma?

Een FNV-medewerker heeft tegen me gezegd dat het voor zeventig procent van ons is overgeschreven. Dat valt helaas tegen. Wat ik raar vind. is da de PvdA Nederland bijvoorbeeld blijft behandelen als een land dat bestaat uit gezinnen, terwijl je gegeven de samenstelling van de bevolking veel beter d sociaal-economische zelfstandigheid van individuen kunt bevorderen. En ik begrijp ook niet waarom de vergroening. van het belastingstelsel zo traag gaat Verder wordt er idioot weinig geld uitgetrokken voor de scholing van werklozen. Ik erger me ook kapot aan de manier waarop Nederland asielzoeker behandelt. Als je ziet hoe Iranese vluchtelingen tegemoet worden getreden... Ik hebt arme landen in Afrika die jaarlijks een half miljoen vluchtelingen opnemen, en dan gaan wij verdomme zitten millimeteren dat het in Teheran best redelijk veilig zou kunnen zijn. De PvdA draagt daar medeverantwoordelijkheid voor. Een grove schande. Ik schaam me dood. ik schaam me hartstikke dood:.

Volgens vakbonds-watchers bent u 'een scherp debater me een glashelder verstand, een gewiekst onderhandelaar, een slimme man met grote bestuurlijke kwaliteiten, een sterke persoonlijkheid, een strategisch denker en een pragmaticus gedreven door idealen.

"Godsammelazerus. gaan jullie dat allemaal publiceren?"

Inclusief uw zwakke kant. Vertel eens?

Ik moet gewoon toegeven dat mijn geslotenheid zich óók in mijn werk wreekt. Kijk. Johan Stekelenburg was geliefd. FNV'ers hielden van Johan. het was 'onze. Johan, weet je wel. Ik denk niet dat je bij een rondgang door het FNV-gebouw hetzelfde sentiment tegenover mij zou voelen. Onder andere vanwege mijn afstandelijkheid. Ik ben niet gezellig. Hoe goed mijn relatie met die of die ook is. ik bouw altijd reserves in. Mensen zien dat. Die denken, je weet nooit wat voor vlees je met De Waal in de kuip hebt. Kan ik volgen:

Heineken, Grolsch, Brouwers Bier, Bavaria of Dommelsch.

Hoegaarden. Moet ik per sé uit de Nederlandse bieren kiezen? Dan toch maar Heineken.

U bent de toekomstige minister Pronk.

Het is om te beginnen te hopen dat er een toekomstige minister Pronk rondloopt, want helaas willen veel mensen zijn departement opheffen.

Het voorzitterschap van de FNV is absoluut niet Lodewijks laatste baan,' zegt uw vriendin Marjan Ramak. 'Ik denk altijd als ik het zie: dat is de toekomstige minister Pronk.'

Ja. nou ja. het is gewoon wáár dat ik Ontwikkelingssamenwerking erg leuk vind. Ik ben net tot FNV voorzitter gekozen en zal hier normaal gesproken een aantal jaren zitten, maar ik vind dat terrein heel mooi. Ik zou mettertijd graag een rol van betekenis die sfeer spelen. Begrippen als gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid houden niet op bij Lobith en Wuustwezel.

Die moeten over de grens inhoud krijgen voor iemand als ik is ontzettend veel te doen in landen waar mensen in de diepste armoede leven, nul te vertellen hebben en om niks worden vermoord

Kunt u ons vast onthullen op welk punt u het beleid van Pronk wilt wijzigen? Pronk heeft een blinde vlek voor de factor arbeid. Zijn miniserie heeft te weinig gedachten over het belang van werknemersorganisaties in de ontwikkeling van een land. Pronk denkt te politiek en teveel in termen van economische programma’s. Ik zou beslist de wisselomhalen.

Hebt u de dood wel eens een handje gegeven?

Hou op. Ik reed eens met de auto door de mist en kwam voor een open brug te staan. In mij achteruitkijkspiegel zag ik in de verte een vrachtwagen aankomen. Automatisch drukte ik op de knop van mijn knipperlichtinstallatie. Een paar seconde later... die truck wijkt uit, dendert me links voorbij en knalt bovenop een andere personenauto op de rijstrook naast mij. Finaal aan gort, echt fináál aan gort. Ik zag alleen nog een hoop schroot waar twee benen uit staken. Vreselijk door mijn druk op de knop had ik mezelf gered en waarschijnlijk iemand anders geëxecuteerd. Dágen van lopen trillen.

Wat is het mooiste literaire citaat dat u kent?

Het staat in Animal Farm van George Orwell. dat boek over een boerderij waar de dieren in opstand komen. Die revolutie perverteert, vergiftigt zichzelf. Alle dieren zijn gelijk, schrijven de beesten op een muur, en daarmee wordt voor mij de essentie van de vakbeweging verwoord. Maar sommigen zijn gelijker dan anderen, kladden varkens er later onder. Je kunt Animal Farm lezen als een boek over de Werdegang van de linkse beweging: hoe iets dat met veel idealisme begon, eindigde in onderlinge strijd, in gooien met modder en het verliezen van principes...

Vindt u dat er arbeiderszelfbestuur in Nederland moe komen?

Nee. Sinds kort, en dat is onder meer mijn werk geweest, staat dat ook niet meer in de FNV-grondslag.

Daarmee bent u een oud streven van ene Lodewijk de Waal ontrouw.

Ja. Ik vind dat werknemers meer te vertellen moeten krijgen, maar ze alléén de baas zouden moeten zijn, dat is een ander verhaal. Vroege acht ik: als de arbeiders aan de macht komen, zijn alle problemen opgelost. Vandaag de dag ben ik ervan overtuigd dat je met iets minder radicale ideeën veel méér bereikt. Dat is de ontwikkelingsgang die ik heb doorgemaakt.

Met permissie: dat is de ontwikkelingsgang die iedere ouwe lul doormaakt.

Ik ben pas 46! 46! Goed. Ik vind het helemaal niet ongezond om je te realiseren dat de wereld niet automatisch een betere plek wordt al jij de teugels in handen krijgt. Ik heb al heel vroeg geleerd van wat er in Oost Europa is gebeurd. Als jonge Draufgänger had ik vrienden in de DDR. Die vertelden mij dat kleuters op school bekritiseerd werden omdat hun vader de vlag niet uithing op 1 mei. Tja, dan snap je vanzelf dat de dictatuur van het proletariaat geen paradijselijke toestand schept. Absolute macht voor wie dan ook is absoluut fout. Evenwicht, compromissen, dáár geloof ik nu in.

Maar hoe zou de Ladewijk van 1968 aankijken tegen de Lade ijk van 1997?

0, die zou daar ontzettend boos over worden! .Reactionair praat, zou die zeggen. Rechts gelul, écht rechts gelul.