* 29.9.1864 Bilbao - † 31.12.1936 Salamanca.

Unamuno was hoogleraar Griekse en Spaanse taal en letterkunde te Salamanca Hij was de voornaamste vertegenwoordiger van de generatie van 1898 en een van de geestelijke voorbereiders van de republiek, die hij in 1931 begroette, maar na veel kritiek in 1936 tijdens de Spaanse Burgeroorlog (die hij voorspelde) afviel. Unamuno schreef romans, gedichten, essays en toneelstukken. AI deze genres worden gekenmerkt door een zelfde onrust; de uiterlijke vorm wordt bijzaak, doordat zijn innerlijke worsteling. het zoeken naar God en zijn dorst naar onsterfelijkheid hem te veel obsedeerden.

Zijn gedichten (Cancionero. 1953) zijn stroef van vorm.

Filosofisch zag Unamuno, die zich verwant voelde met S. Kierkegaard, het leven als een tragiek en de filosofie als een uitdrukking daarvan. De meest tragische taak van de filosofie is de noodzakelijkheden van het ongelovige denken met die van het gelovige hart te verbinden. Bij de poging boven de spanning tussen die twee uit te komen belandde hij bij de levensfilosofie: de innerlijke realiteit is scheppend: Don Quichotte (symbool van het Spaanse wezen, Unamuno's ideaal) is even reëel als Cervantes en Hamlet even werkelijk als Shakespeare. Unamuno sloot, en in zijn geloof en in zijn twijfel, aan bij de Spaanse mystiek van Teresa van Avila en Johannes van het Kruis. Zijn bekendste lyrische werk is: EI Cristo de Velázquez (1920). De werken, die het meest de Spaanse jeugd hebben beïnvloed, zijn Por tierras de Portugal y España (1911) en Adanzas y visiones españolas (1902). Vida de Don Quijote y Sancho (1906) geeft een zeer persoonlijke kijk op Cervantes' meesterwerk en het Spaanse volk. In En torno al casticismo (1895) ontleedde Unamuno de oorzaken van de nationale decadentie en gaf hij wegen tot herstel aan (vnl. zelftucht).

Werken:
letterkundige kritieken en wijsgerige beschouwingen: Contra esto y aquello (1894),Del sentimiento trágico de la vida (1913), La agonia del cristianismo (1925);
romans: Paz en la guerra (1897), Niebla (1914), Abel Sánchez (1917), La Tula (1921), San Manuel Bueno (1933).
Uitgaven: Obras compietas (16 dln. 1959-64), Teatro completo (1959), España y los españoles (1955), En el destierro (1958).
LITT.: J.B. Trend, Unamuno (1952); F. Meyer, L' ontologie de M. de Unamuno (1955); J.F. Mora, Unamuno, a philosophy of tragedy (1962); Fr. Schiirr, M. de Unamuno (1962); D. Basdekis, M. de Unamuno (1969).