* Tannhausen (Opper-Palts) ca. 1205  - † ca. 1270.

Miniatuur (13e-14e eeuw)

 Tannhauser stamde uit een Beiers riddergeslacht. Hij leidde een avontuurlijk leven, nam aan de kruistocht van 1228 deel en leefde een tijdlang als rijk man te Wenen. Na 1246 verarmde hij en zwierf hij door Noordoost-Duitsland. Hij schreef vnl. parodistisch overdreven minneliederen, hoofse en volksdansliederen. Door een reeks onder zijn naam overgeleverde boeteliederen (14e-15e eeuw) werd hij tot de held van de Tannhäusersage. Daarin woont hij zeven jaar in de Venusberg, beheerst door de liefdesgodin. Hij krijgt berouw en smeekt de paus om vergeving. Volgens de paus zullen Tannhausers zonden vergeven zijn als er bladeren groeien aan zijn kromstaf. Tannhauser keert teleurgesteld in de Venusberg terug. Intussen groeien bladeren aan de pauselijke staf; boden worden uitgezonden, maar vergeefs. De vroegste tekst van deze ballade werd in 1515 gedrukt. L. Tieck schreef de novelle Der getreue Eckart und der Tannhäuser (1800). H. Heine, E. Geibel en C. Brentano verwerkten de stof in gedichten. R. Wagner liet in zijn opera Tannhäuser (1845) de ridder deelnemen aan de zangwedstrijden op de Wartburg, een episode die voorkomt in het 13e-eeuwse epos Der Wartburgkrieg. Uitgaven: J. Siebert, Der Dichter Tannhauser (1934), Die Lyrische Gedichte der Handschriften C und J door F. Hundsnutscher e.a. (1973).

LITT.: A.N. Ammann, Tannhauser im Venusberg (1964); H. Kuhn, Minnesangs Wende (2e dr. 1967).