NICOLAAS III, eigenlijk: Giovanni Gaetano Orsini
* Rome 1216 – † 1280, 187e paus(1277-1280)
Hij werd in 1244 kardinaal; op 25 nov. 1277 werd hij te Viterbo tot opvolger gekozen van Johannes XXI. Het grote probleem van zijn pontificaat was de machtspositie van Karel van Anjou, die hij gedeeltelijk wist in te tomen door een politiek van evenwicht, o.a. met de hulp van Rudolf I van Habsburg. Dante plaatste hem in de hel (Inferno 19, 31-87) wegens simonie en nepotisme.