* 1933, Stalingrad -  † 26-10-2003, Moskou

1 november 2003:

Het eerste wat Elem Klimov deed toen hij in 1987 ten tijde van Gorbatsjov werd benoemd tot eerste secretaris van de vernieuwde filmersvakbond, was alle films vrijgeven die door de censuur op de plank waren gelegd. Daar zaten een paar van hemzelf bij en nog meer van zijn in 1979 overleden vrouw, Larisa Shepitko. Vrijwel elke film van het echtpaar was moeizaam tot stand gekomen en nauwelijks in de Sovjet-Unie te zien geweest.

Op 26 oktober is de Russische regisseur Elem Klimov gestorven in een Moskous ziekenhuis. Hij heeft een kwart eeuw kunnen genieten van wat hij zelf omschreef als de ,,droom waar hij zijn hele leven op had gewacht'': vrijheid voor kunstenaars. Dat had hij voor op zijn vriend en collega Andrej Tarkovski, die in het buitenland stierf voordat de dooi inzette.

Klimov werd in 1933 geboren in Stalingrad. Tijdens de Duitse aanval op de stad trokken zijn ouders met hem weg, de Oeral over. Klimov vertelde later over de helletocht die dat was geweest, over een van olie brandende rivier en de granaatinslagen. In zijn laatste film, Kom en zie (1987), putte hij uit zijn eigen ervaringen om te laten zien wat de Duitse troepen aanrichtten in Wit-Rusland.

In zijn eerste films wierp de als vliegtuigingenieur afgestudeerde Klimov een satirische blik op de Sovjet-maatschappij. Dat wil niet zeggen dat hij doelbewust regime-onvriendelijke en kritische films maakte. Hij wilde in de eerste plaats filmkunstenaar zijn.

Kom en zie wordt beschouwd als zijn meest geslaagde film. Vooral door de wijze waarop de hoofdpersoon in de film binnen enkele maanden veroudert van een jongetje tot een oude man door alle gruwelen die hij ziet. De beelden, maar vooral het geluid, slepen de kijker het perspectief van de jonge Floria in. Bij een bombardement raakt hij even doof en daarna houdt Klimov een minutenlange fluittoon in de geluidsband.

Voor Klimov bleef de censuur een raadsel. Het Duitse weekblad Der Spiegel vroeg hem in 1987 welke redenen de censuur zoal had om films te verbieden. Hij antwoordde: ,,Die redenen zijn nauwelijks te begrijpen. [...] Wij konden slechts het hoofd schudden.''

Na Kom en zie wilde Klimov geen films meer maken. ,,Ik had alles al gedaan wat ik voor mogelijk hield.''

Filmography:

1975   AGONY / AGONIA     

1981   FAREWELL / PROSHCHANIE 

1985   COME AND SEE / IDI I SMOTRI       director, screenwriter

1985   RASPUTIN