* 4-6-1947, Schwechat, Nieder Österreich –

28 januari 1997:

De woordspeling lag zo voor de hand, dat veel Oostenrijkse kranten het vorige week niet konden laten om haar te gebruiken.

Plotseling, hoewel niet geheel onverwachts, kondigde bondskanselier Franz Vranitzky zijn vertrek aan. En hij noemde Viktor Klima, sinds 1996 minister van Financiën en net als Vranitzky lid van de sociaal-democratische SPÖ, als de ideale opvolger. De grote vraag voor de Oostenrijkse media was, of de machtswisseling ook een Klimawechsel, een klimaatverandering zou betekenen.

Het lijkt er wel op. Niet alleen heeft Klima besloten de sociaal-democratische vleugel in de regeringscoalitie (met de conservatieve ÖVP) grondig te herzien, ook is hij een heel andere figuur dan zijn voorganger. De afstandelijke Vranitzky was sinds juni 1986 bondskanselier, eerst korte tijd van een coalitie met de toen nog gematigde FPÖ, en later van de zogeheten 'grote coalitie' van SPÖ en ÖVP. Hij slalomde het Oostenrijk van Waldheim, de president met het bezoedelde oorlogsverleden, uit een politiek isolement. Hij hield de FPÖ, die na de komst van Jörg Haider extreem-rechtse trekjes vertoonde, aan de zijlijn van de macht. En hij sleepte een weifelend Oostenrijk via een referendum enthousiast de EU binnen.

Maar de Teflonkanzler, zoals hij wel werd genoemd omdat zijn imago ongevoelig leek voor politieke vergissingen en geen misstap hem bleef aankleven, liep de laatste tijd toch krassen op. Europa leverde tot nu toe niet op wat Vranitzky had beloofd. In tegendeel, toetreding tot de EU leidde tot hardhandig snijden in de nog steeds stevig door de staat gedomineerde economie. En na de Europese verkiezingen, enkele maanden geleden, kreeg de term 'grote coalitie' iets lachwekkends. In het dualistische politieke systeem, dat na de oorlog Oostenrijk keurig had opgedeeld in een sociaal-democratische en een conservatieve helft, wist Haiders FPÖ zich te nestelen als derde grote stroming. Met deze erfenis heeft Vranitzky de 49-jarige Viktor Klima opgescheept. Maar Klima vaart wel bij schijnbaar onontwarbare problemen. Dat bewees hij in het recente conflict over de Creditanstalt, dat bijna tot een breuk in de toch al broze coalitie leidde. Al meer dan zes jaar werkten zijn voorgangers op Financiën aan de beursgang van de door de ÖVP gedomineerde bank, zonder enig resultaat. Klima was amper een jaar de hoogste baas op het ministerie of hij wist de Creditanstalt te verkopen aan de Bank Austria, uitgerekend een sociaal-democratisch bolwerk. Toch kreeg Klima zelfs van de conservatieven niet de schuld van de in hun ogen rampzalige transactie. Nee, de beheerste manier waarop hij de affaire rondom de Creditanstalt afhandelde, maakte hem tot de populairste politicus van het land - zijn benoeming komt voor de SPÖ dan ook op een strategisch moment.

Het is een van de opvallendste kenmerken van de goedlachse Klima. Hij voert zijn beleid met rigide zelfverzekerdheid uit, en toch ontsnapt hij, zelfs bij zijn tegenstanders, aan de verguizing die onpopulaire maatregelen in de politiek gewoonlijk met zich meebrengen. Met een stralende lach voerde hij vorig jaar als minister van Financiën de meest vergaande bezuinigingen uit in de naoorlogse geschiedenis van Oostenrijk. Alom was er respect. Als minister van Verkeer, speciaal belast met privatisering van de vele staatsbedrijven, maakte hij sinds 1992 de beursgang van een groot aantal ondernemingen mogelijk. Alom was er lof. Daarvoor was hij verantwoordelijk voor de sanering van de staatsoliemaatschappij ÖMV, waar hij in 1969 als onbeduidende manager begon en zich opwerkte tot in de top van het bedrijf. Zeker 3.000 werknemers moesten het veld ruimen, maar de verhouding met de vakbonden leed er niet onder. Klima heeft iets ongrijpbaars, wat zijn charme des te verraderlijker maakt. Dat hij al een paar jaar als 'kroonprins' van Vranitzky werd afgeschilderd, wimpelde hij steeds weg met de vraag of kroonprins soms een soort appel was. Hij was geen blijvertje, hield hij zijn gehoor regelmatig voor. En intimi konden dat bevestigen, want had hij zijn echtscheiding in 1994 niet te danken aan te hard werken? Nu hij onlangs opnieuw getrouwd was, wilde hij dat geen tweede keer laten gebeuren.

Maar de politiek zit Klima al te zeer in het bloed. "Knalrood tot in de genen", noemde hij zichzelf ooit. En hij herinnert er graag aan dat hij er als jong kereltje al met zijn vader 's avonds op uittrok om verkiezingsaffiches van de conservatieven achter die van de SPÖ te laten verdwijnen. Dit soort opmerkingen doen het goed in de media. En Klima lijkt als een van de weinigen bestand tegen de populistische Haider. Een tv-debat met Haider wist Klima vorig jaar glansrijk te overleven. Dat hij Haider sindsdien tutoyeert, leggen velen uit als een bewijs dat Klima lonkt naar een coalitie met de FPÖ. Maar het is veeleer een handige strategie om de conservatieven, die zelf al jaren dreigen naar de FPÖ over te lopen, in toom te houden.