* 1924, Boedapest –   †  29-1-2005, Appenzell, Zwitserland

31 januari 2005:

In het Zwitserse Appenzell is zaterdag de schrijver en filmmaker Ephraïm Kishon overleden aan een hartaanval. Hij is tachtig jaar oud geworden. Kishon werd in 1924 geboren in Boedapest en overleefde het concentratiekamp.

In 1949 emigreerde hij naar Israël, waar hij zich ontpopte als schrijver van satirische romans en toneelstukken. Ook maakte hij films, waarvan er twee een Oscar-nominatie kregen. Kishon schreef meer dan vijftig boeken, die in 37 talen zijn vertaald. In het Nederlands verschenen onder meer Kijk maar om, mevrouw Lot! (1962) en Ark van Noach. Toeristenklasse (1963).

In Duitsland was Kishon immens populair. Zo schreef Der Spiegel vandaag dat hij de Duitsers heeft geleerd weer samen met de joden te kunnen lachen.

1 februari 2005:

,,Ik ben geen schrijver, ik ben slechts een humorist. Een schrijver word je pas na je dood.'' Dat zei de Israëlische schrijver Ephraïm Kishon jaren geleden over zichzelf. Een schrijver is hij dus nu, want zondag overleed hij in zijn huis in het Zwitserse Appenzell op tachtigjarige leeftijd aan een hartaanval.

Ephraïm Kishon was een van de populairste schrijvers ter wereld. Zijn meer dan vijftig boeken werden vertaald in 37 talen. Er zijn meer dan 43 miljoen exemplaren van verkocht. Kishon schreef satirische romans en verhalen over het leven van alledag in de chaotische Israëlische samenleving. Zijn helden zijn gewone mensen. Tot zijn in het Nederlands vertaalde titels behoren onder meer Bedriegen is ook een kunst, De wereld een circus, Paradijs te huur en Mijn vriend Jossele.

Kishon schreef ook cynische politieke satires, toneelstukken, musicals en filmscenario's. Tweemaal werden zijn films voor een Oscar genomineerd. Drie keer kreeg hij een Golden Globe. Daarnaast had Kishon sinds 1952 onder het pseudoniem Chad Gadja (Lam) dertig jaar lang een dagelijkse column in de Israëlische krant Ma'ariv.

Ephraïm Kishon werd op 23 augustus 1924 in Boedapest geboren als Ferenc Hoffman. Hij groeide op in een geassimileerd joods bankiersmilieu. In 1944 werd hij naar een concentratiekamp gedeporteerd. Daar zette een SS'er hem met andere joden in een rij en schoot er tien dood, Kishon sloeg hij over. ,,Ze begingen een vergissing, ze lieten een satiricus in leven'', zou hij later schrijven. Over wrange humor gesproken.

In 1949 emigreerde hij naar Israël, waar een immigratieambtenaar hem de naam `Ephraïm Kishon' gaf. In de kelder van een gebombardeerd huis in Boedapest had hij toen al zijn eerste verhaal geschreven. Met de roman Kijk maar om, mevrouw Lot (1962) brak hij internationaal door.

In Israël kreeg Kishon alle grote prijzen. Toch had hij met dat land een moeizame verhouding. Zo voelde hij zich miskend door de culturele elite, die zich negatief over zijn werk zou uitlaten omdat hij niet in Israël was geboren. Uit onvrede verhuisde hij daarom in 1981 naar Zwitserland. In de Duitstalige wereld voelde hij zich meer op zijn gemak. Hij werd er op handen gedragen en was er een bestsellerauteur. Zelf noemde Kishon het een bijzonder gevoel dat de kinderen van zijn beulen nu zijn grootste bewonderaars waren.

De Israëlische president Moshe Katzav prees Kishon na zijn overlijden als een van de belangrijkste kunstenaars van het land. Niemand had volgens Katzav zo scherp het integratieproces van joodse immigranten in Israël beschreven als hij. Vandaag is de schrijver Ephraïm Kishon in dat land begraven.