* 1969 –

Juni 1998

Ram Katzir plaatste in het Utrechtse kunstenaarsinitiatief Casco twee picnicbanken, een op kinderformaat, waarbij de volwassenen aan hun jeugd terug kunnen denken, en een op reuzenformaat: daaraan kunnen de volwassenen kind zijn. Overdreven kind: net als in Laurel en  Hardy’s film Brats is het meubel, een getrouwe blank houten Ikea origineel, groter dan het voor een kind ooit geweest kan zijn. Benen bungelen, de kin komt ternauwernood boven het tafelblad uit.

Op beide tafels liggen tientallen exemplaren van een kleurboek, potloden en stiften. Sommige boeken zijn al ingekleurd, maar aan de  manier waarop wordt duidelijk dat het toch vooral de schaarse kinderen die Casco bezoeken zijn die op het voorstel van Katzir ingaan, net als op de tentoonstelling ‘Peiling’ in het Amsterdamse Stedelijk Museum ook bijna alleen kinderen  van Alicia Framis’ glijbaan glijden. Maar daar houdt de vergelijking  tussen deze twee kunstwerken op. Want als een volwassene, besluit van de glijbaan te gaan, zal zijn ervaring niet zoveel verschillen van  die van een kind, al zal hij er  misschien minder plezier aan beleven.

Het boek van Katzit daarentegen laat zien dat er een kloof bestaat tussen kinderen en volwassenen; een kloof die alleen door het verwerven van kennis, door het volwassen worden dus, kan worden gedicht. Het kind dat de dertien plaatjes in het boek inkleurt, ziet gezellige voorstellingen: een hertje in een bos, een bankje in een park, een vader die zijn dochters  voorleest. De volwassene weet beter of kan beter weten: de man die het hertje voert is Hitler, de kinderen die naar vrachtwagen lopen gaan niet op schoolreisje maar naar een vernietigingskamp. Hij kan ook de voorstellingen thuisbrengen die een kind onbegrijpelijk zullen voorkomen: de dozen met namen erop, een kist met lijken in een zeepfabriek. Katzit heeft op de  lijntekeningen die hij van beroemde historische foto’s uit het nazi-tijdperk maakte, veel details weggelaten of veranderd, maar altijd net genoeg intact gelaten om de herkomst van de tekeningen te kunnen bevroeden. ‘Nur für’ op een bankje in een park zegt genoeg. Voor de  eerlijkheid zijn achterin het kleurboek de foto’s en het schilderij waarop Katzir zijn tekeningen baseerde afgedrukt, met verklarende onderschriften.

Your Colouring Book is een  gruwelijke, onthutsende tentoonstelling. Zelden werd zo overtuigend als hier duidelijk gemaakt hoezeer kennis de interpretie van een  afbeelding kleurt en hoe belangrijk de plek is waar die afbeelding wordt getoond; wat in een galerie kan, kan op een lagere school in ieder geval niet, hoe geschikt de  afbeeldingen daar op het eerste gezicht ook voor lijken. Door beroemde foto’s op deze manier na te tekenen, brengt Katzir tevens de manier waarop de nazi-propaganda bestaande beelden en mythes gebruikte in herinnering – een hertje roept altijd vertedering op.

Door zowel propagandafoto’s  van de nazi’s als documentaire foto’s van de Holocaust na te tekenen, treedt een merkwaardige  gelijkschakeling op: de gebeurtenissen worden allemaal tot een  sprookje gereduceerd. Aan de andere kant doet dit  procédé beseffen dat deze dingen gelijktijdig  plaats vonden, dat vrolijke kinderen  de Hitlergroet brengen terwijl SS-ers het haar van een jood afknippen.

De volwassenen die toch  besluiten een tekening in te kleuren,  kunnen dat wegens verschillende motieven doen. Door de afbeeldingen kleur te geven, kun je bijvoorbeeld proberen te beseffen dat dit echt is gebeurd. Maar kun je een  onwetend kind, een kind van vier, vijf jaar, dergelijke afbeeldingen laten inkleuren? Het instinctieve antwoord is nee, dat kan niet. Je moet er niet aan denken dat iemand het kleurboek, dat in Casco te koop is, aan een kind cadeau doet.

De expositie nodigt niet alleen uit om je in kinderen van nu te verplaatsen, maar ook in kinderen van toen; aan de joodse kinderen die zogenaamd onder de douche  gingen en aan de Duitse kinderen die toen een foto van Hitler en het hertje zagen en boeken als ‘Vertrouw geen vos en geen jood’ te lezen  kregen.

Your Colouring Book is een educatieve tentoonstelling – voor volwassenen.

Krantenfoto van marcherende schoolkinderen in Berlijn, 1942 - Kleurplaatbewerking van foto door Ram Katzir