* 1922, Amsterdam  -  † 1977

Kijken en bekeken worden. Het bekijken van een schilderij van de Amsterdamse kunstenaar Arie Kater (1922-1977) is een avontuur. Je ziet met liefde geplaatste expressieve verfstreken en volgt ze tot ze samenkomen in een naakt, vaak vrouwelijk, lichaam. Nadat je ogen de rondingen van het lichaam afgetast hebben komen ze tot rust bij twee, iets van elkaar geplaatste donkere vlekken. Met een schok besef je dat het ogen zijn die je aankijken, de ogen van de kunstenaar, die zichzelf naast het model heeft geplaatst. Hij lijkt je ter verantwoording te roepen voor hetgeen je zojuist gedaan hebt. De kijker als voyeur. Kater versterkt dit gevoel van terugkijken door in zijn voorstellingen regelmatig gebruik te maken van spiegels, waardoor het geheel één groot spel met de beschouwer lijkt te worden. Soms maakt hij ons op deze manier zelfs deelgenoot van uitgesproken erotische spelletjes.

Diezelfde priemende ogen van de zelfportretten waren ook een kenmerk van de mens Arie Kater, zoals we deze kennen uit verhalen van collega’s, bewonderaars en studenten. Zijn scherpte blik en tong werden gevreesd. Kater was de schilder van de kleine geschiedenis, de wereld om hem heen, de mensen die hij sprak, die hij doceerde op de Rijksacademie voor Beeldende Kunst of die hij ontmoette in de kroegen rond het Leidseplein in Amsterdam. In de schrijver Simon Carmiggelt vond hij een medestander, een man die net als hij naar de mensen keek en zichzelf liet bekijken. In een tijd waarin Cobra, Nul en de Hollandse Realisten de museumzalen én de markt bepaalden waren Kater’s schilderijen opzienbarend. Qua schilderswijze maar ook qua thema: de mens in zijn naakte bestaan, letterlijk maar ook figuurlijk.

Kunsthistorisch gezien nam hij hiermee in de jaren vijftig tot aan zijn dood een eigenzinnige positie in. De naoorlogse strijd tussen realisme en abstractie ging voor een groot deel aan hem voorbij. De hele discussie kwam hem nogal dogmatisch over. Hij had principieel niets tegen abstractie maar vond een abstract schilderij simpelweg niet af. Kater: ‘… Je begint altijd met een vlek, om op een idee te komen, net als bij de abstracten. Alleen het zou me vervelen om het bij die vlek te laten. Maar zo’n vlek geeft me de mogelijkheden, de ruimte van het spelelement. Anders zou ik me als een vis op het droge voelen. Van die vlek uit begin je dan concreet te worden, maar steeds van die vlek uit. Als je verliest krijg je timmermanswerk. Op dat zogenaamde abstracte moment moet je doorgaan, dat moet je sublimeren.” Kater’s kunstopvatting over expressie en figuratie vond echter in de jaren vijftig en zestig weinig weerklank. De herwaardering hiervan in de jaren tachtig kwam voor Kater te laat.

Arie Kater werd in 1922 in Amsterdam geboren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte hij overdag in de grafische sector en bekwaamde zich in de avonduren aan de Rijksacademie in het schildersschap, zijn droom. Na de oorlog maakt hij aanvankelijk naam als illustrator maar al gauw werd hij een veel gevraagd portretschilder. Zijn bekendste portretten zijn die van de acteur Ko van Dijk, minister-president Cals en de kunstverzamelaar Van Eeghen. Daarnaast schilderde hij vele zelfportretten en vrouwelijke naakten, vaak in combinatie met elkaar.

Arie Kater maakt deel uit van de kerncollectie van het Museum Henriette Polak. Het museum bezit drie representatieve schilderijen van zijn hand.

Op de tentoonstelling zullen circa 70 schilderijen worden tentoongesteld. Het merendeel is afkomstig uit privé-bezit en is nog niet eerder in het openbaar te zien geweest.

Bij de tentoonstelling verschijnt een boek over het leven en werk van Arie Kater, met teksten van Lies Netel, Arie Kater, Els Bonger (98 pagina´s, circa 70 afbeeldingen waarvan de meeste in kleur). De publicatie is deel 3 in de Henriette Polak Reeks, een serie monografieën van kunstenaars die deel uitmaken van de kerncollectie van het Museum Henriette Polak in Zutphen.

Zelfportret met model - 1972