* 1947, Kerbala –

8 april 2005:

De nieuwe leider van Irak is in veel opzichten een tegenpool van de oude. Het belangrijkste verschil is wel dat een behoudende, gelovige shi'iet, Ibrahim Jaafari, een volstrekt seculiere shi'iet, Iyad Allawi, als premier opvolgt. En dat dan ook nog aan het hoofd van de eerste door religieuze shi'ieten gedomineerde regering van Irak. Het is het verklaarde doel van Ja'afari en zijn aanhangers de islam een prominentere plaats te geven in de grondwet die de komende maanden moet worden opgesteld dan zij nu in de voorlopige constitutie inneemt. Irak gaat er zeker anders uitzien dan de Amerikanen zich bij de aanval op de seculiere Saddam Hussein voorstelden.

Allawi heeft vorige maand in een brief aan de shi'itische en Koerdische verkiezings-overwinnaars die nu de macht krijgen, al gewaarschuwd religieuze leiders geen invloed te geven op het regeringsbeleid. Jaafari heeft familiebanden met de invloedrijkste shi'itische geestelijk leider, groot-ayatollah Ali Sistani. Groot-ayatollah Sistani is verder de peetvader van het eenheidsfront van de gelovige shi'ieten, de Verenigde Iraakse Alliantie, dat de absolute meerderheid in het nieuwe parlement heeft en Jaafari als premier naar voren heeft geschoven.

Jaafari geldt op zich als een pragmaticus, en hij heeft bij herhaling verzekerd er absoluut niet op uit te zijn het islamitische systeem van de eveneens shi'itische Iraanse buren te kopiëren dat religieuze leiders de hoofdrol geeft in het landsbestuur. En dat is ook niet de denkrichting van Sistani. Deze staat een afstandelijke betrokkenheid van de geestelijkheid voor. Dat wilde tot dusverre zeggen dat hij in kwesties van algemeen belang van zich liet horen. Onlangs drong hij er nog bij de politici op aan meer haast te maken met de vorming van de regering omdat het langdurige bestuursvacuüm niet goed voor de Iraakse burgers was.

Wel zal er meer nadruk worden gelegd op islamisering van de maatschappij, waarbij bijvoorbeeld de kwestie van invoering van het islamitisch familierecht weer aan de orde zal komen. Eind 2003 besloot de toenmalige regeringsraad onder shi'itische druk de wetgeving van 1959, die vrouwen wat betreft erfrecht, echtscheiding en huwelijk relatief goed behandelde, te vervangen door het traditionele islamitisch recht dat de vrouw op tal van gebieden een ondergeschikte positie toebedeelt. ,,De islam maakt een vrouw de verantwoordelijkheid van haar vader tot zij trouwt en daarna is zij de verantwoordelijkheid van haar echtgenoot'', betoogde Jaafari toen.

Na woedend protest van vrouwengroepen werd de maatregel teruggedraaid. De meer seculier georiënteerde Koerden zullen in principe tegenwicht bieden tegen islamisering, maar zij zijn minderheidspartner, én de verleiding kan voor hen groot zijn dergelijke zaken tegen hun aanspraak op de oliestad Kirkuk af te ruilen.

Jaafari werd in 1947 in de heilige stad Kerbala geboren als Ibrahim al-Ashaiqer. Hij studeerde medicijnen in de noordelijke stad Mosul. In 1968 voegde hij zich bij de fundamentalistisch-shi'itische Dawa (Roeping) partij van ayatollah Mohammed Baqr al-Sadr. In de jaren zeventig startte Saddam Hussein een grootschalige vervolging van de Dawa, die uiteindelijk zo'n 70.000 mensen het leven kostte. Ashaiqer vluchtte in 1980, het jaar waarin Sadr werd geëxecuteerd, naar het buurland Iran waar hij in het Iraakse verzet actief werd. Hij nam toen de naam Jaafari aan om zijn in Irak achtergebleven familie te beschermen. In 1990 verhuisde hij naar Londen.

Jaafari was gekant tegen Saddam, maar ook tegen de Amerikaanse militaire interventie, maar legde zich na Saddams val bij de feiten neer. Hij keerde naar Irak terug en werd de eerste voorzitter van de door de Amerikanen benoemde regeringsraad. Na de Amerikaanse soevereiniteitsoverdracht werd hij interim-vice-president. Als pragmaticus is hij geen pleitbezorger voor snelle terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Irak. Het tijdstip daarvan is volgens hem afhankelijk van het herstel van de veiligheid in Irak.