“De Engelse academische wereld staat sceptisch tegenover populariserende intellectuelen”, placht de Britse historicus Keith Hopkins te zeggen. “Maar je mag best een beetje aan de lezer denken”. Vorige week maandag is de emeritus hoogleraar oude geschiedenis van  King’s College (Cambridge) aan de  gevolgen van kanker overleden. Hij werd 69 jaar.

Morris Keith Hopkins, classicus en socioloog, gaf onder meer les aan de London School of  Economics en maakte in de jaren zeventig en tachtig furore met boeken als Conquerors and Slaves en Death and Renewal – baanbrekende  studies waarin methoden en  technieken uit de moderne sociologie en demografie werden toegepast op de Romeinse geschiedenis.

In het controversiële boek  A World Full of Gods (vertaald als: “Een wereld vol goden – Heidenen, joden en christenen in het Romeinse Rijk”) ging hij nog een stap verder. Om de lezer een beeld te geven van het religieuze leven in de eerste eeuwen na Christus verwerkte hij in zijn boek niet alleen conventioneel wetenschappelijk onderzoek en apocriefe christelijke teksten, maar ook fictie. Zo bevatte A World Full of Gods een verslag uit eerste-eeuws Pompeii door twee moderne tijdreizigers; een scenario voor een krankzinnige televisiedocumentaire (‘Hoe de Dode Zee-rollen werden gevonden en weer zoek raakten’) ; een ‘voorheen ongepubliceerd’ intellectueel  tafelgesprek uit de tweede eeuw na Christus; een biecht van de  kerkvader Augustinus op zijn sterfbed, en een briefwisseling van Hopkins met collega’s die zijn werkwijze kritiseren.

Hopkins liet zien dat het in de  hoogtijdagen van het Romeinse  keizerrijk niet alleen wemelde van de godencultussen en mysterie-godsdiensten, maar ook van  de joods en christelijke sektes. Het was een wonder dat het christendom overleefde en het was toeval dat het Nieuwe Testament de vorm kreeg die het kreeg.  “Verbazing, inzien dat het verleden hemelsbreed verschilt van het verleden, is een voorwaarde om als  historicus te kunnen functioneren,” zei Hopkins drie jaar geleden in een interview met de NRC. En: “Ik hoop niet dat A World Full of  Gods het einde van mijn carrière betekent, maar het zal me  moeilijk vallen om hierna weer routineuze monografieën te schrijven.”