* 2 december 1728, Chieti - † 30 oktober 1787, Napels.

x

Galiani is de schilderachtigste en een der veelzijdigste figuren der Verlichtingsperiode in Italië; men heeft hem wel “de tweede Voltaire”, en ook “de harlekijn met de Machiavelli-kop” genoemd. Gebochelde zoon van een koninklijk auditeur der Napelse Bourbons, toonde hij reeds met zijn belangrijk jeugdgeschrift over geldwezen (Della Moneta, 5 delen, Napels 1750),  alsmede met werkjes over filosofie en geologie (o.a. over de eruptiegesteenten van de Vesuvius) zijn gaven, die hij – na de lagere wijdingen te hebben verworven – verder ontplooide in zijn 9-delig werk over de antiquiteiten van Heraculanum (Le Antichità di Ercolano,  1757-1792) en bovenal in zijn te Parijs gepubliceerde Dialogues sur le commerce des blés (1767, Ital. Uitg. Londen 1772), een  baanbrekend en zó briljant geschreven werk over het  wenselijke van de vrije graanhandel, dat het in geheel West-Europa opzien wekte en als een roman gelezen werd.

Sinds 1759 was nl. Galiani als Napolitaans legatieraad naar Parijs gezonden. Daar was hij een der intimi van Diderot, D’Alembert, Helvetius, Marmontel en graag geziene gast in de salons van Mme Necker, Mme D’Epinay (zijn geliefde) en de  hertogin de Choiseul. In 1769 maakte een politieke intrige aan dit Parijse verblijf een einde; heel zijn verder leven blijft hij echter met zijn Parijse vrienden corresponderen. Te Napels terug, werd de mismaakte encyclopedist zelfs door de Grimms in geleerde kwesties geraadpleegd; hij legde de  beroemde collectie oudheden in het Nationaal Museum aan, stelde een Système sur l’originee des Montagnes en zijn befaamde Atlante terrestre (aardatlas), 1792) samen, schreef dialectstudies en schalkse dialogen.

Men heeft van hem bovendien een geestig boek, over het Cicisbeismo, de huldedienst aan  gehuwde dames. Eindelijk dankt men aan  zijn sprankelend vernuft de opera-buffa Il Socrate immaginario, voor hem uitgeschreven door de comicus G.B. Loens en met muziek van Cimarosa en  Paisiello in 1775 opgevoerd: een der beste  producten van de Italiaanse dramatische kunst, waarin hij de draak steekt  met de pedanterie.

Abate Galiani, die in wezen een veel absoluter scepticus was dan Voltaire en in de politiek louter het zuiverste, onbeschaamdste utilisme aanprees, is feitelijk de pionier en gangmaker van de  Napelse revolutiebeweging van 1796 geweest.