Document Actions
GABRIEL - aartsengel
Aartsengel
Gabriël
(Hebreeuws ‘man, held of dienaar Gods’)
Een der zeven aartsengelen, wordt het eerst vermeld in het boek Daniel
(8:15 vlgg., 9:21 vlgg.), waar hij de profeet visioenen verklaart en de toekomst voorspelt. Volgens de Christelijke traditie heeft hij aan Zacharias
en aan Maria de geboorte van hun kinderen voorspeld (Luc. 1:11 vlgg., 1:26 vlgg.). In de latere Joodse en Christelijke angelologie neemt hij een voorname plaats in, terwijl hij ten slotte ook in de theologie van de Islam de rol vervult van overbrenger van de goddelijke openbaring aan Mohammed.
De aartsengel Gabriël wordt in de kunst zelden alleen afgebeeld, doch vrijwel steeds in de scène van de Annunciatie. Op de oudste monumenten draagt hij een eenvoudig, aan de Oudheid herinnerd gewaad en houdt hij een bodestaf in de hand, bekroond door een bol of een kruis. Van de 13de eeuw af draagt hij een lelie- of een olijftak (Italië). In de Nederlandse kunst is Gabriël gewoonlijk gekleed in de liturgische dracht van de diaken: albe, over de borst gekruiste stola en soms de pluviale of koorkap. De lelietak staat hier gewoonlijk in een vaas op de voorgrond.
Fra Bartolommeo: Annunciation.
c.1500. Tempera on panel.
Galleria degli Uffizi, Florence, Italy
Aartsengel Gabriël,
naar voorbeeld van Russisch icoon uit de 17de eeuw
door Kees van Veen
Niet alleen mensen bevolken de heiligen-kalender, ook engelen zoals Michaël, Rafaël (uit het boek Tobias) en Gabriël.
Het is de aartsengel Gabriël die zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament wordt genoemd als de bode van belangrijke tijdingen. In het boek Daniël staat hij vermeld in hoofdstuk 8 vers 16 en hoofdstuk 9 vers 21. Gabriël legt aan Daniël de visioenen uit die deze heeft gezien in de burcht Susan in Babylonië. Zowel ‘het gezicht van de ram en de bok’ als ‘de openbaring aangaande de zeventig weken’ spreken over de ontwikkeling van de wereldgeschiedenis en over de eindtijd.
In Lucas 1 lezen we hoe Gabriël in de tempel aan de priester Zacharias boodschapt dat hij en zijn vrouw Elisabeth op hun hoge leeftijd een zoon zullen krijgen die zij Johannes moeten noemen en die de wegbereider van de Messias zal zijn.
In hetzelfde hoofdstuk staat beschreven het bezoek dat Gabriël brengt aan Maria in Nazareth om haar het goddelijke besluit mee te delen dat zij de Messias zal worden. Deze aankondiging of ‘annunciatie’ is ontelbaar vele malen geschilderd. Op de oudste afbeeldingen heeft hij vaak een lelietak (soms een olijftak) in de hand.
