* Cadiz 23.11.1876 - † Alta Gracia, Argentinië, 14 11.1946

Piano­virtuoos en muziektheoreticus, studeerde o.a. aan het conservatorium te Madrid en privé bij Felipe Pedrell, de doelbewuste baanbreker voor een nationale Spaan­se muziek. Behalve een prijs voor piano, verwierf De Falla in 1905 met zijn opera La vida breve (libretto: C.F. Shaw) de eerste prijs in een nationale operawedstrijd. Van 1907 tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vertoefde hij te Parijs, waar hij in vriendschappelijk contact kwam met Debussy, Ravel en Dukas en zijn landgenoten Albeniz, Granados en Turina. Aan zijn werkzaamheden als dirigent, pianist en klavecinist kwam door het uitbreken van de Spaan­se Burgeroorlog een abrupt einde. In 1939 verliet hij vrijwillig zijn geboorteland en vestigde zich in Ar­gentinië, waar hij teruggetrokken leefde. Zijn stoffelijk overschot is later op staatskosten naar Spanje over­gebracht.

Het betrekkelijk kleine oeuvre van De Falla onderging sterke impulsen van de Andalusische volksmuziek, vooral naar de vorm, tevens merkbaar in zijn 'gitaar­achtige' orkestratie. Het Franse impressionisme beïn­vloedde voornamelijk zijn coloriet. Omstreeks 1923 voltrok zich, mede onder invloed van de klaveciniste Wanda Landowska, een scherpe stijlverandering in neo-classicistische richting (Concert voor klavecimbel en vijf solo-instrumenten, 1923-1926). Het zijn vooral de werken uit zijn eerste stijlperiode die bekend bleven: de opera La vida breve, het kleurrijke Noches en las jardinos de España (1909-1915, piano en ork.), het ritmisch  interessante  El amor brujo (1915, ballet met zang) met  de beroemde Danza ritual del fuego (ritu­ele vuurdans) en El sombrero de tres picas (1919, ballet naar Alarcón).Een meester­werk is de opera El retablo de maese Pedro (1923, ei­gen libr., naar Cervantes). Hetzelfde geldt voor het door zijn leerling Halffter voltooide, postume oratorium La Atlántidás.

Werken: van de Falla  (beh. de genoemde)

orkest: Homenajes (1940). suites uit de balletten

piano: Quatre pieces espagnoles (1908). Fantasia Baetica (1919) Pour le tombeau de P Dukas (1935). bewerkingen van de theatermuziek.

gitaar Homenaje pour Ie tombeau de C. Debussy (1921 ook voor piano)

Liederen: Siete canciones popu­lares España. (1921) Trois mélodies Psyché

(m. klein ork.).

Geschriften El cante hondo (1922) Escritos (1947).

LITT.: J B Trend M de Falla and Span. mus. (1929):

A. Sagardia, M de Falla (1945) J. Pahissa. M. de Falla (1947): J. Jaenisch M de Falla (1952) H Triebels, Sp. componisten van de laatste honderd jaar (1952) K Parlen. M. de Fatta (1953: Ned. vert 1961) L C de Fatla (1959):

R. Ari­zaga, M de Falla (1961)

Manuel de Falla werd door beroemde kunstenaars uitgebeeld o.a.

D.Vazquez Diaz                                     I de Zuloaga.

Madrid,Teatro Real

El sombrero de tres picos, Londen, 22 juli 1919

Ballet in één bedrijf van Manuel de Falla

Choreografie: Léonide Massine

ontwerp van Pablo Picasso, 1919

De choreografie voor EI sombrero de tres picos (De drie kante steek) op muziek van Manuel de Falla geldt als het beste werk van Léonide Massine (1895-1979). Pablo Picasso maakte de beroemde decors en kostuums voor de première in het Londense Alhambra Theatre. Massine zelf danste bij de première de rol van de jaloerse molenaar die moet toezien hoe de seniele corregidor zijn vrouw het hof maakt.

Het driemanschap De Falla, Massine en Picasso wilde niets anders dan de Spaanse dans zuiver op de planken brengen. De in Moskou geboren Massine vierde zijn grootste successen als danser in het karaktervak; zijn creatieve jaren bracht hij door bij de Ballets Russes van Serge Diaghilev. Na de Tweede Wereldoorlog wijdde Massine zich aan de theorie van de dans. Hij wordt dan ook wel de 'Noverre van de 20^ste eeuw' genoemd.

Manuel de Falla’s El corregidor y la molinera

Garcia Larca Canciones españolos antiguas

Ginesa Ortega, zang

Orquestra de Cambra Teatre Lliure o.l.v. Josep Pons

HMC 901520, Cat A.

Het Spaanse Orquestra de Cambra Teatre Lliure is een in Barcelona gevestigd kamerorkest, dat in 1985 werd opgericht en zich alleen met muziek uit deze eeuw bezig houdt. Al eerder verschenen er twee CD’s met muziek van Manuel de Falla, waarbij het, net als op deze CD gaat om originele versies van bekende werken in dit geval van is “El corregidor y la molinera’ het origineel van ‘Elsombrero de tres picos’, het ballet dat in 1919 in het Londense Alhambra Theater in première ging onder leiding van Ernest Ansemet, met decors en costuums van Picasso.

Het grootste verschil tussen de twee versies is dat ‘El corregidor’ een pantomine is en derhalve veel letterlijker en beschrijvender het verhaal volgt. In het ballet zit daarentegen natuurlijk meer dansmuziek. De muziek bij dit luchtige verhaal over een magistraat, die letterlijk en figuurlijk op zijn gezicht gaat in een poging een herdersuurtje te hebben met een fraaie molenaars vrouw, wordt op deze opname zeer beeldend en gedreven gespeeld. De cd wordt bovenndien prachtig begonnen met arrangementen van oude Spaanse volksliederen uit de verzameling van dichter Federico Garcia Lorca, gezongen door de Spaanse flaminco zangeres Ginese Ortega. Zij beschikt over een lekkere volkse, heesklinkende stem. Bijzonder bij de uitvoering van de volksliederen zijn bovendien de verrichtingen van Joanna Ximenis, die zorgt voor de ‘tacon y palmas’, het bij Spaanse volksmuziek behorende handgeklap en voetengestamp.

In het werk van de componist versmelten zich volkskunst en weloverwogen, verfijnde cultuur tot één prachtige stillistisch geheel. Onder het decor van George Wakhévitch voor de eersrte acte van de Falla’s ‘La vida breve’