* 12.7.1854, Waterville, NY -  † zelfmoord 14.3.1932

At age six he moved with his family to Rochester, New York, where his father founded the Eastman Commercial College. Two years later his father died, and by age 14 George was forced to leave school to help support his family as a messenger boy and office clerk. An amateur photographer, he began inventing photographic processes while in his early 20s. In 1880 he started manufacturing gelatin dry plates to replace the messy wet collodion process then prevalent in still photography. In 1884 he introduced paper roll film and, soon after, began marketing an inexpensive box camera, the Number 1 Kodak, which immediately became popular. His invention of perforated celluloid film in 1889 enabled W.K.L. Dickson and Thomas Alva Edison to perfect their motion picture apparatus and begin producing their films in a size (35 mm) that remains standard to this day. Eastman, whose invention made him very wealthy, was a noted philanthropist and contributed millions to institutions of learning, culture, and public health. The Eastman House in Rochester, New York, is a centre of cinema research and contains valuable collections related to the early history of film.

Thomas Edison (rechts) werkt samen met George Eastman aan een filmcamera. Naast de gloeilamp, de fonograaf en de elektrische centrale voor openbare verlichting ontwikkelde Edison de filmtechnologie en later gesynchroniseerde films met Culver Pictures, Inc.

Filmography George Eastman als filmacteur

1972   CALL OF THE WILD  

1981   THE GRIM REAPER    

Over de hele wereld gerekend schoten amateurs vorig jaar 43 miljard foto's; waarvan 85 procent op kleurennegatieffilm.

Alleen al in Nederland kochten liefhebbers bijna vijftien miljoen rolletjes die, inclusief nabestellingen, 400 miljoen kleurenprints opleverden. Het zijn veelzeggende cijfers, die duidelijk maken welk een vlucht de amateur-fotografie heeft genomen. De grote successen van de fotografische industrie zijn terug te voeren naar  één man: George Eastman, een geniale Amerikaan die honderd jaar geleden de Kodak 1, de eerste handcamera voor amateurs, introduceerde.

Met dit toestel, dat eenvoudig te bedienen en  betrekkelijk goedkoop was, bracht hij de fotografie op slag binnen ieders bereik. Daarmee was het snapshot (de momentopname ofwel het kiekje) geboren.

Tot dan toe was fotografie een bijzondere en dure hobby van tamelijk excentrieke figuren die voor slechts weinigen was weggelegd. Camera's waren zeer lastig in het gebruik en wie met deze zware apparaten plus alle toebehoren op stap te ging, had voor het transport in feite een pakezel nodig.

Links: Deze karakteristieke ronde foto uit de begindagen van de snapshotfotografie toont George Eastman, gewapend met een Kodak 1, aan boord van het passagiersschip Gallia.

De Kodak 1, het slimme boxje, bracht hierin een ingrijpende verandering teweeg. Het toestel was in feite niets meer dan een houten doos van negen bij acht bij zestien centimeter, slechts voorzien van een koordje om de sluiter te spannen en een knop om de opname te maken. Een kind kon de was doen.

De camera kostte 25 dollar en bij aankoop was ze geladen met een stripfilm die geschikt was voor honderd cirkelvormige foto's met een middellijn van 6,35 centimeter. Het gebruik ervan werd uitgelegd in een foldertje. De basisfilosofie werd zonder franje verwoord in de beroemde reclametekst uit die dagen: “U drukt op de knop, wij doen de rest." Als de film vol was, diende de complete camera te worden opgestuurd naar de fabriek van Eastman in Rochester in de staat New York. Het ontwikkelen, afdrukken, herladen en terugzenden kwam op tien dollar. Geen getover meer met glasplaten en allerhande chemicaliën tijdens en na het fotograferen.

De formule bleek goud waard te zijn, juist omdat uitvinder Eastman tevens beschikte over een groot zakelijk instinct. Zo werd de volgende mijlpaal al in 1889 bereikt, toen hij het patent verwierf op celluloid als dragermateriaal voor rolfilms. Het is een vinding die we nog altijd tegenkomen in de fotografie, de cinematografie en bij de televisie, in de grafische industrie, de wetenschap en de ruimtevaart.

Onder: een deel van een advertentie uit 1888. waarin The Eastman Dey Plate and Film Company een lands breekt voor de Kodak 1.

Een andere uitvinder uit die dagen, Edison, raakte in vervoering van het nieuwe materiaal en geen wonder: op grond hiervan vond hij de filmcamera uit, evenals de Kinetoscope, de voorloper van de filmprojector.

In de jaren die volgden introduceerde het bedrijf, intussen Eastman Kodak Company geheten. drie camera's die de gebruikers zelf in daglicht konden laden, alsmede een vouwcamera waarvan het principe tot in de jaren zestig is toegepast.

De grootste slag sloeg de jonge onderneming in 1900 toen ze de befaamde Brownie op de markt bracht. Winkelprijs: 1 dollar. Daarmee kwam de snapshotfotografie werkelijk binnen het bereik van de grote massa. Van dit boxje werden vele honderdduizenden exemplaren aan de man gebracht.

Sindsdien is Eastman Kodak uitgegroeid tot een concern met vestigingen in vijftig landen en klanten in 150 landen. De gele reus, zo genoemd vanwege de bij velen vertrouwde kleur van het verpakkingsmateriaal, heeft 124.000 mensen in dienst die zijn betrokken bij de aanmaak en de verkoop van 50.000 verschillende producten.

Het levensverhaal van George Eastman is van a tot z het klassieke Amerikaanse succesverhaal. Hij werd in 1854 geboren in Waterville (New York), als nazaat van Roger Eastman, een Engelsman die in 1638 in de Nieuwe Wereld aankwam. Toen George zes jaar was, verhuisde het gezin naar Rochester waar twee jaar later, zonder een dubbeltje na te laten, zijn vader overleed. Zijn moeder zette een pension op, maar zij had de grootste moeite de eindjes aan elkaar te knopen.

Om mede te kunnen voorzien in het onderhoud van zijn moeder en zijn twee zusjes verruilde George op zijn veertiende de schoolbanken voor een baantje als koerier tegen drie dollar per week. 's- Avonds leerde hij voor boekhouder er hij was twintig jaar toen eer plaatselijke bank hem in dienst nam. Drie jaar later had hij zoveel gespaard dat hij zijn eerste vakantietrip kon maken, een bootreis naar het Caribische gebied.

Links: Een pagina uit heet document waarin de werking van de Kodak 1 wordt beschreven. Het papent op het eerste boxje kreeg het nummer 388.850

Op aandringen van een collega besloot hij een camera mee te nemen. Hij ging te rade bij een fotograaf in Rochester die hem een complete foto-uitrusting verkocht. Eastman moest al snel vaststellen dat het instrumentarium hoogst onpraktisch was.

De camera's uit die tijd waren zwaar en onhandig en moesten op een stevig statief worden gezet. De grootste hinderpaal was het gebruik van de zogenoemde natte glasplaten. Voordat een opname kon worden gemaakt, moest de zware en kwetsbare plaat door de fotograaf worden voorzien van een vloeibare emulsie die hij in verschillende flesjes bij zich droeg. Na afloop diende de plaat snel te worden behandeld om te voorkomen dat de emulsie zou opdrogen. Daarvoor waren nog meer chemicaliën en water vereist. 

Eastman was ervan overtuigd dat het anders moest  kunnen en met die gedachte begon zijn levenswerk. Hij annuleerde zijn reis en vroeg de  fotograaf, van wie hij de camera had gekocht, hem les te geven. Die was daartoe bereid, zij het tegen maar liefst vijf dollar per les. 

Al snelontwikkelde George zich tot een verdienstelijk fotograaf. En hij las alle publicaties op fotografisch gebied waarop hij de hand kon leggen. Met de opgedane kennis begon hij te experimenteren; 's avonds en 's nachts, op de keukentafel in het pension van zijn moeder.

Na talrijke proefnemingen vond hij tenslotte een emulsiegelatine vermengd met zilverbromide, die aan zijn wensen voldeed. Voor het mengen van het goedje ontwierp hij in 1879 een installatie en kort daarop huurde hij een verdieping van een gebouw in Rochester om te beginnen met de productie van droge fotografische platen. Op 1 januari 1881 stichtte hij, samen met een vriend, zijn eerste bedrijf: de Eastman Dry Plate Company. Vooralsnog hield hij, safety first, zijn baan bij de bank aan.

Ook aan droge glasplaten kleefden evenwel legio bezwaren en daarom ging George op zoek naar een soepele drager; liever gezegd: een rolfilm. Hij koos voor papier waarop aanvankelijk een fotografische gelatine-emulsie werd aangebracht. Met dit gegeven voor ogen ontwikkelde William Walker, een camerabouwer die door Eastman in dienst was genomen, een rolfilmhouder die in alle bestaande houten camera's kon worden bevestigd. Dank zij dit mechanisme kon de nieuwe negatieffilm in het toestel worden doorgedraaid.

Nog immer ontevreden over de beeldkwaliteit, bleef Eastman verder speuren naar een flexibel materiaal dat de glasplaten van weleer in transparantie evenaarde. Uiteindelijk bracht hij een fotografische gelatine-emulsie aan op een laag gelatine, waarna beide op de papieren drager werden bevestigd. Dat was de oplossing.

Tenslotte werd om het door Walker ontwikkelde rolfilmsysteem heen een nieuwe camera gebouwd, de Kodak 1, waarop Eastman in het voorjaar van 1888 patent kreeg. Daarmee was de popularisering van de fotografie begonnen.

De commerciële filosofie van George Eastman werd gekenmerkt door vier principes: massaproductie tegen lage kosten, internationale distributie, intensieve reclame en tijdig inhaken op wat de consument wil. De formule wierp snel vruchten af.

Zo bezat de onderneming rond de eeuwwisseling al een reeks vestigingen in de Verenigde Staten, Australië en West-Europa en zelfs in Rusland (Moskou en St. Petersburg). Hoewel de producten van de Amerikaanse superkapitalist na de Russische revolutie werden uitgebannen, worden in de Russische ruimtevaart intussen volop Kodakfilms gebruikt.

Vooral in de eerste helft van deze eeuw kende het concern een ongebreidelde groei. Het was nauw betrokken bij veel belangrijke ontwikkelingen, zo als de komst van kleurenfotografie en van geluidsfilm.

Hoewel Eastman nog een belangrijke aanzet gaf tot de komst van de Kodachrome film in 1935 heeft hij de introductie ervan niet meegemaakt. Drie jaar tevoren stierf de man, die nooit getrouwd was geweest, in grote eenzaamheid. Hij pleegde, op 78-jarige leeftijd, zelfmoord. In een korte afscheidsbrief schreef hij: "Mijn werk is gedaan, waar wacht ik nog op."

Pas na zijn dood bleek dat George Eastman gedurende zijn leven anoniem twintig miljoen dollar beschikbaar had gesteld voor de meest uiteenlopende doeleinden. Als werkgever was hij bovendien zijn tijd ver vooruit geweest. Al in een vroeg stadium liet hij zijn medewerkers delen in de winst en eveneens ten behoeve van het personeel voerde hij ziektekosten- en levensverzekeringen in alsmede pensioen.

Tot lang na zijn dood werd Kodak gekenmerkt door het vermogen van Eastman om op het juiste moment het juiste product op de markt te brengen. Wat dit betreft, heeft de concernleiding echter de voorbije jaren een minder gelukkige hand gehad. Verscheidene nieuwe producten sloegen niet , aan en in een enkel geval was de moordende concurrentie oorzaak van een debacle.

Twee jaar geleden leed het bedrijf ernstig gezichtsverlies door een rechterlijke uitspraak dat het tien jaar lang zeven patenten van Polaroid op direct-klaar-camera's had geschonden. Deze concurrent eist nu een schadevergoeding van maar liefst 5,7 miljard dollar; een claim die door Colby Chandler, de president van Kodak, als "volstrekt belachelijk"  van de hand wordt gewezen. 

Die eis is ook buiten alle  proporties, zeggen Pieter Schoon en Rob van der Meulen van Kodak Nederland in Odijk dat binnenkort 75 jaar bestaat. En zij verwijzen naar de cijfers over 1987 om aan te tonen dat het Eastman Kodak weer voor de wind gaat.

Het concern bereikte vorig jaar een recordomzet van 13,3 miljard dollar en de bruto winst van 2,1 miljard dollar betekende eveneens een record. De netto winst en de winst per aandeel waren ruim driemaal zo hoog als in 1986.

"We scoren vooral in sectoren waarin we altijd toonaangevend zijn geweest", zegt Schoon. "Die sectoren zijn: films (zowel kleur als dia's en zwart-wit), fotopapier alsmede apparatuur en chemicaliën voor de afwerking. Er is trouwens nog altijd geen fabrikant ter wereld die zo'n breed assortiment films aanbiedt als Kodak."

Ligt daar niet juist de kwetsbaarheid van de onderneming? : Immers, ook in vakbladen wordt steeds vaker de conclusie getrokken dat de chip bezig is de fotografie om zeep te helpen. 

Van der Meulen: "Die constatering is absoluut onjuist., Dezelfde fout werd honderd jaar geleden gemaakt bij de komst van de snapshotcamera. Toen zei men: Dit is het einde van de schilderkunst. En niets was minder waar. Zo betekent de opkomst van de elektronische fotografie evenmin het einde van de conventionele  fotografie.

"De mensen zullen het geliefde album nooit opgeven. Ook in de toekomst willen ze foto's laten zien van hun trouwdag, van hun vakantie of van de kleinkinderen. Daarom zullen we op korte termijn al met films komen met een gevoeligheid die tot voor kort voor onmogelijk werd gehouden. En we doen dit omdat de markt erom vraagt.

"Als concern zouden wij nooit zulke reusachtige bedragen besteden aan onderzoek als de conventionele fotografie aan het afsterven was. Dan zouden we ons eigen doodvonnis tekenen."