* Worontsowa (St Petersburg) 17/28.3.1743 - † Moskou 4/16.1.1810

Russische geletterde vrouw en vriendin van Catharina II, dochter van vorst Roman Worontsow, werd opgevoed bij haar oom, de vice-kanselier Michael Worontsow, en huwde op jeugdige leeftijd met vorst Michael Dasjkow, die reeds in 1764 stierf.

Belezen in de Franse verlichte schrijvers (Bayle, Montesquieu, Voltaire), raakte zij al vroeg bevriend met Catharina en had een zeker aandeel (volgens haar mémoires een zeer groot aandeel) in de voorbereiding van de staatsgreep van 1762, die Catharina II op de troon bracht. Daarna trad echter verkoeling in.

Tussen 1768 en 1782 maakte vorstin Jasjkowa een paar grote reizen naar West-Europa, bezocht o.a. Diderot en Voltaire en in Engeland Robertson en Adam Smith.

Terug in Rusland en opnieuw bevriend met Catharina werd zij door deze benoemd tot directrice van de Academie van wetenschappen te St. Petersburg.

In 1783 werd op haar initiatief opgericht de Russische Academie, die o.a. de cultivering van de Russische taal ten doel had. Door een Russisch woordenboek, waaraan vorstin Dasjkowa meewerkte, en door de uitgifte van een tijdschrift werd dit doel bevorderd. In een serie "Russisch theater" werd een aantal toneelstukken uitgegeven. Wetenschappelijke cursussen werden georganiseerd en de uitzending van begaafde studenten naar het buitenland (Göttingen) bevorderd.

In 1795 trad Dasjkowa, opnieuw gebrouilleerd met Catharina II, als presidente af. Door Catharina's opvolger Paul werd zij zelfs tijdelijk naar het land verbannen. Later leefde zij in en bij Moskou en schreef haar mémoires. Ook een paar toneelstukken heeft zij geschreven, van middelmatige betekenis. Vorstin Dasjkowa was een spirituele, maar eerzuchtige vrouw; haar verlichte ideeën verhinderden niet, dat zij de hervormingen van Peter de Grote afkeurde, het zedenbederf van haar tijd veroordeelde en als een voorloopster van het Slavofilisme het vóór-petrinische Rusland idealiseerde.

PROF. DR TH. J. G. LOCHER

Werken: De Mémoires van Vorstin Dasjkowa zijn het eerst verschenen in Eng. vert. (1840); daarna Russisch en Duits; de originele Franse tekst verscheen 1881 in het "Archief van de Vorst Worontsow"