Hij was de vijfde van de zes kinderen van Robert Darwin (1766-1848) en Susannah Wedgwood-Darwin (1765-1817). Susannah stierf toen Charles pas acht jaar oud was. Charles was de kleinzoon van twee van de meest prominente mannen in die tijd, Erasmus Darwin (1731-1802) en Josiah Wedgwood (1730-1795). Erasmus, die enkele jaren voordat Charles geboren was stierf, was een toegewijd evolutionist. Eén van de pre-Charles Darwin-werken van Erasmus was Zoonomia, or, the Laws of Organic Life (Zoonomia, of, de Wet van Organisch Leven, 1794-1796, een boek in twee delen). Kijk eens naar dit uittreksel uit zijn posthuum gepubliceerde gedicht Temple of Nature (De Tempel van de Natuur, 1802), "Organisch leven werd onder de kustloze golven geboren en in de paarlemoeren oceaangrotten grootgebracht; De eerste vormen minutieus, ongezien door bolle glazen, verplaatsen zich naar de modder, of doorboren de waterige massa; terwijl daaropvolgende generaties opbloeien, winnen deze nieuwe krachten en nemen grotere ledematen aan; daaruit vormen zich ontelbare groepen van vegetatie, en het ademende domein van de vin en de voet en de vleugel."

Charles Darwin ging in 1822 als kostschoolstudent naar de Shrewsbury School. Drie jaar later, toen hij 16 was, verliet hij deze school op verzoek van zijn vader, om samen met zijn oudere broer Erasmus medicijnen te studeren aan de universiteit van Edinburgh. Afgeschrikt door de gruwelen van de vroege 19^e eeuwse chirurgie, gaf Darwin zijn studie in Edinburgh in 1827 op en ging naar Christ College aan de Universiteit van Cambridge, om een geestelijke te worden in de Church of England. In 1831 studeerde Charles af in de Theologie. Tijdens zijn periode als student in Cambridge, raakte Darwin bevriend met botanist en mineraloog John Stevens Henslow (1796-1861), één van zijn professoren. Het was Henslow die Darwin aanbevool aan Robert FitzRoy (1805-1865), de kapitein van de HMS Beagle, die voor zijn schip een naturalist nodig had. Darwin ontving een uitnodiging om aan boord van de Beagle als naturalist in dienst te treden. Darwin accepteerde deze uitnodiging en begon aan zijn noodlottige, vijf-jarige reis (1831-36).

EVOLUTIETHEORIE

Darwin is de stichter van de moderne evolutietheorie: de theorie dat alle soorten planten en dieren zich uit voorgaande vormen hebben ontwikkeld, dat een evolutie heeft plaatsgehad.
Ontwikkeling
 De evolutie gedachten van zijn grootvader Erasmus Darwin betekenden aanvankelijk niets voor hem, omdat diens ideeën speculatief waren. Zijn waarnemingen tijdens een reis om de wereld als jong natuuronderzoeker met het oorlogsschip Beagle (1831–1836) leidden echter tot een ommekeer in zijn opvattingen. Zij betroffen drie gebieden:

a. de waarnemingen van de fauna van de Galápagoseilanden, waar hij had geconstateerd dat verschillende soorten vinken van eiland tot eiland iets van elkaar verschillen en dat iedere soort aangepast was aan haar specifieke milieufactoren;

b. de waarneming in Zuid-Amerika dat sommige soorten uit een levensgemeenschap vervangen kunnen worden door andere soorten die, hoewel gelijk in levensgewoonten, daar toch morfologisch van verschillen;

c. de vondsten van fossiele overblijfselen van grote, met beenplaten bedekte, op gordeldieren gelijkende vormen. Uitgaande van de werkhypothese dat soorten evolueren en uit elkaar ontstaan, begon Darwin toen al zijn waarnemingen te toetsen om zijn nieuwe theorie meer bewijskracht te geven. 

Publicatie

In 1842 gaf Darwin vorm aan zijn gedachten in een korte schets, welke hij in 1844 uitbreidde tot een essay. Deze werden echter geen van beide gepubliceerd. Ten slotte overreedden Charles Lyell en Hooker hem zijn werk te publiceren. Ondertussen was Alfred Russel Wallace (1823–1913) begonnen hetzelfde vraagstuk te onderzoeken. Begin 1858 werkte Wallace op de Molukken en schreef van daar zijn theorie aan Darwin. Uit zijn conclusie bleek dat hij, onafhankelijk van Darwin, tot dezelfde oplossing was gekomen. Hun gezamenlijke verklaring werd op 1 juli 1858 voor de Linnean Society of London voorgelezen en op 1 augustus van dat jaar gepubliceerd. Darwin schreef vervolgens zijn bewijsmateriaal neer in zijn boek On the origin of species by means of natural selection, or the preservation of favoured races in the struggle for life, dat op 24 nov. 1859 verscheen.

Uitgangspunten

De theorie is in wezen gebaseerd op vier uitgangspunten, die later bleken juist te zijn:

1. alle individuen binnen één soort vertonen toevallige variaties in alle kenmerken en eigenschappen;

2. alle organismen produceren veel meer voortplantingscellen dan er ooit volwassen nakomelingen zullen ontstaan;

3. het aantal individuen binnen een soort blijft min of meer constant (the average numbers of a species);

4. derhalve moet er in de strijd om het bestaan (struggle for existence, struggle for life) een hoge sterfte optreden.

Hieruit trok Darwin drie conclusies:

1. sommige variaties zullen in de strijd om het bestaan een grotere overlevingskans hebben dan andere (survival of the fittest), en de ouders van de volgende generatie zullen op natuurlijke wijze geselecteerd worden uit die individuen welke het meest doeltreffend zijn aangepast aan hun milieu (natural selection);

2. de erfelijkheid draagt er zorg voor dat de nakomelingen op hun ouders lijken;

3. daardoor zal de verkregen verbeterde aanpassing behouden blijven.

Aanvankelijk durfde Darwin de consequenties van zijn theorie wat betreft de afstamming van de mens niet te publiceren. Dit gebeurde pas in 1871, toen The descent of man verscheen. Dit boek leverde hem nog meer vijanden op dan hij al had sinds zijn publicatie On the origin of species in 1859.

ANDER WERK

Darwin bewoog zich ook op vele andere gebieden van de natuurwetenschap. Op het gebied van de geologie zijn verklaringen over het ontstaan van ringvormige koraalriffen en van instortingskraters (caldeira's) boven uitgeblazen magmahaarden van blijvende betekenis. Darwins driedeling van de koraalvormingen in atollen, barrière- en kustriffen is nog algemeen geldig en hun genetische verband door daling van de oceaanbodem, hoewel later geamendeerd, toch als verklaring klassiek juist. Darwin werd in Westminster Abbey begraven.

WERK: Zoology of the voyage of H.M. Ship Beagle (5 dln., 1839–1843); Journal of researches into natural history and geology of the countries visited during the voyage of H.M.S. Beagle, enz. (1839), als dl. III van Voyage and Adventures of, enz.; 2de druk 1845 in iets andere vorm, 1933 laatste druk, aanvulling uit brieven, enz.: Ch. Darwin and the voyage of the Beagle by Nora Barlow (Ned. vert.: De reis om de wereld, 1907); The structure and distribution of coral reefs (1842); Monograph of the Cirripedia (2 dln., 1851–1854); Origin of species (1859); On the various contrivances by which orchids are fertilized by insects (1862); The movements and habits of climbing plants (1865); The variation of animals and plants under domestication (1868, 21888); The descent of man and selection in relation to sex (1871); The expressions of the emotion in man and animals (1872); Insectivorous plants (1875); The effects of cross- and self-fertilization in the vegetable kingdom (1876); The different forms of flowers on plants of the same species (1877); The power of movements in plants (1880); The formation of vegetable mould through the action of worms (1881). – De voornaamste werken zijn in het Ned. vertaald door H. Hartogh Heys van Zouteveen en T.C. Winkler, opgenomen in het verzamelwerk: Darwins biologische meesterwerken (7 dln., ca. 1890–1910).

de reis van HMS Beagle onder het commando van Kapitein Fitzroy, RN (boek w/166 werken, sommige geëtst andere met handgekleurd) 1840 - 1843 – 30½ x 23½ cm. Uit de 1^ste editie.

Literatuur:

1963 - Leben - Werk - Wirkung ***

1969 - October - Nat. Geographic *** - In the Wake of Darwin's Beagle

In onze bibl.

- *Helden van de Geest Darwin

- *** Hermes Handelexicon

- *** NG okt. 1969 – sept. 1976