Door onze redacteur Max Christen -  21-05-1994

Het beeld dat veel Nederlanders van Johannes van Damme hebben is dat van die wat schuchter glimlachende man, keurig in pak met de armen geboeid op de rug, die begeleid door een politieagent de rechtbank van Singapore binnengaat. "Nederlandse zakenman opgepakt wegens drugssmokkel", stond er in het bijbehorende bericht. Vorig jaar werd hij ter dood veroordeeld en sinds gisteren weet de wereld dat de terechtstelling van Van Damme aanstaande vrijdag zal plaatshebben. De stille diplomatie en een laatste wanhoopsoffensief van de fal1lilie van de gevangene hebben geen succes gehad. Johannes van Damme, van 30 mei 1935, kan de geschiedenis ingaan als de eerste Europeaan die wordt opgehangen in Singapore, de sinds 1965 onafhankelijke Aziatische stadsstaat waar het bezit van 15 gram heroïne al genoeg is voor de strop.

Van Damme, die op 27 september 1991 op de luchthaven van Singapore werd aangehouden met ruim vier kilo heroïne in zijn bagage, heeft steeds beweerd dat hij niets wist van zijn kofferinhoud. Maar het heeft de 59-jarige Nederlander in de drie jaren die hij nu vastzit in de Changi-gevangenis altijd ontbroken aan enig concreet bewijs voor zijn mogelijke onschuld.

Hij had, zo verklaarde hij tijdens zijn verhoren, de bewuste koffer waarin de drugs werden aangetroffen, voor een Nigeriaanse vriend opgehaald in Bangkok en beloofd deze mee te nemen via Singapore naar Athene, allemaal steden waar hij toevallig 'voor zaken' toch naar toe moest.

Maar toen de Singaporese politie vroeg om bewijzen als zakencontracten, verkoopbonnen of visitekaartjes kon Van Damme helemaal niets op tafel leggen. "Ik bewaar nooit iets. Als ik een brief gelezen heb, gooi ik 'm altijd weg", was zijn verklaring.

Het levensverhaal van Johan- nes van Damme heeft veel weg van dat van een aan lager wal geraakt zakenman. Na zijn studie aan de HTS in Vlissingen was Van Damme samen met zijn vrouw naar het oosten van het land getrokken. Naast zijn werk was Van Damme actief in tal van sociale functies: zo was hij onder meer coach van het jeugd-zwemteam van zijn twee dochters en enthousiast lid van de

plaatselijke carnavalsvereniging. Hij schopte het zelfs tot prins carnaval van Hengelo.

Toen het huwelijk stukliep verliet Van Darome vrouwen dochters en verhuisde hij in 1976 naar Nigeria, waar hij agent werd voor het Nederland- se ingenieursbureau waarvoor hij in de jaren daarvoor in Hengelo heeft gewerkt. In Nigeria bouw- de hij een nieuw leven op. Hij ontmoette er zijn tweede vrouw met wie hij in de jaren tachtig jaren een bedrijf opzette.

De zaken in Nigeria verliepen echter steeds moeizamer. Daarom was het aanbod dat een aantal Nigeriaanse zakenmensen Van Darome deed zo aantrekkelijk: Tegen goede betaling ( circa 20.000 dollar per opdracht) moest de Nederlander een aantal reizen maken naar Europa en Azië waarbij hij steeds bagage verplaatste van de ene naar de andere plek. Van Damme werd genoemd als koerier van een mondiaal opererende drugsbende. Voor deze African drugsconnection - zoals de Nigeriaanse handelsroute in de wandel- gangen van Interpol wordt genoemd - werden in die dagen veel blanke en blonde West- en Oost-Europeanen als koerier geworven, omdat Nigeriaanse koeriers bij douanecontroles steeds vaker tegen de lamp liepen.

Van Damme heeft overigens steeds ontkend dat hij iets met enige drugsbende te maken zou hebben. Slechts één keer, kort nadat hij was opgepakt, bekende hij dat hij wist van de drugs in de koffer. Maar die verklaring werd later nietig verklaard omdat hij deze onder druk zou hebben afgelegd.

Desalniettemin concludeerden drie Singaporese rechters van het hooggerechtshof in november 1993 dat onderzoek "boven redelijke twijfel" heeft uitgewezen dat Van Damme schuldig is. Iets eerder dat jaar uitgesproken doodsvonnis werd daarmee bekrachtigd. Van Damme restte toen alleen nog indiening van een gratieverzoek bij de Singaporese president Ong Teng Cheong. Maar het verzoek, dat vergezeld gaat van een ondersteuning van de Nederlandse regering, werd niet gehonoreerd.

Op 12 juli kreeg Van Damme van zijn sociaal raadsman Guus van Bladel, die hem wekelijks opzoekt, te horen dat alle hoop op omzetting van de doodstraf in levenslang nu is vervlogen.

Toch gloorde er nog even hoop bij Van Damme toen hij een laatste troefkaart probeerde uit te spelen. Via een van zijn dochters in Nederland liet hij weten dat hij in 1991 informant is geweest voor de Centrale Recherche Informatiedienst (CRI). Van Damme zou de CRI hebben geholpen bij het opsporen van een Nigeriaanse misdaadorganisatie die onder meer in Nederland op grote schaal fraudeerde met olieverkopen. De Nigerianen zouden vervolgens als wraak voor Van Dammes contacten met de CRI de Nederlander in Singapore in de val hebben gelokt, beweert de gevangene.

Hoewel CRI de banden met Van Damme officieel nooit heeft bevestigd noch heeft ontkend, is inmiddels zeker dat er wel contact is geweest met de Nederlander. Minister Van Mierio ontkent echter dat de banden met de CRI iets te maken hebben met de drugssmokkel. Het blijft alleen de vraag hoe intensief het contact met de CRI was. Hij zou, zo verklaarde hij zelf, de informatie over zijn rol voor de CRI niet eerder naar buiten hebben gebracht omdat hij bang was voor wraakacties tegen zijn familie in Nigeria.

Van Dammes vermeende rol als CRI-informant kan ook worden afgezet tegen een uitspraak van Guus van Bladel over ter dood veroordeelden.

Volgens de sociaal werker gaan velen in de dodencel na verloop van tijd geloven in hun eigen onschuld door hun geschiedenis opnieuw te construeren.

Vooralsnog heeft het CRI-verleden Van Damme niet kunnen redden. Zelfs de bemoeienis van koningin Beatrix heeft niets aan de situatie veranderd. Gisteren sprak hij uitgebreid met Guus van Bladel, de man die hem de afgelopen 86 weken begeleidde. Ze hebben, vertelt Van Bladel, gelachen." Van Damme is geen crimineel, hij is een goeie lobbes die ergens slachtoffer is geworden van die rotdrugs."

DEN HAAG/SINGAPORE -De 59-jarige ingenieur Johannes van Damme is opgehangen. Het vonnis werd om half een Nederlandse tijd voltrokken in de Changi-gevangenis in Singapore. Van Damme is daarmee de eerste westerling die in Singapore ter dood is gebracht. Hij was veroordeeld wegens drugsmokkel.

Van Damme werd rond 05.00 uur plaatselijke tijd uit zijn cel gehaald en naar de cel gebracht naast de ruimte waarin de executie zich zou voltrekken. Kort voor de vol- trekking van het vonnis kreeg hij een kap over het hoofd, zodat zijn gezicht voor de beul niet zichtbaar zou zijn. Ook kreeg de Nederlander witte kleding aan en witte canvasschoenen.

De buiten de gevangenis verzamelde journalisten hoorden van het gevangenispersoneel dat het vonnis was voltrokken. Kort daarna bevestigde de ambassade het bericht.

De Nederlandse regering heeft met afgrijzen op, deze executie gereageerd Minister Van Mierlo van buitenlandse Zaken toonde zich 'ontzet' over de terechtstelling. Volgens Van Mierlo heeft Singapore een voorbeeld willen stellen. "Deze executie is de zoveelste in een reeks. Eerst werden de drugskoeriers uit eigen land opgehangen, toen die uit omringende landen. Nu was de eerste Europeaan het slachtoffer."

Van Mierlo vindt dat de Tweede Kamer moet oordelen of Nederland al het mogelijke heeft gedaan om Van Damme van de strop te redden. Wel zei hij: "De vorige regering en deze hebben alles gedaan wat van een regering mag worden verwacht, adequaat gereageerd. Volgens mij is het uitgesloten dat we dit hadden kunnen voorkomen."

Over eventuele strafmaatregelen tegen Singapore zei de minister: "Natuurlijk is er de behoefte om de verontwaardiging te tonen, niet over het proces, maar over het middel van de doodstraf. Het verbreken van de betrekkingen tussen volkeren vind ik echter geen passend middel om de cultuurschok op te vangen."

Het lichaam van Van Damme zal worden opgebaard in een provisorische rouwkamer inde gevangenis.

Een poging van Van Dammes raadsman, mr E. Pereira, om uitstel te bewerkstelligen werd twaalf uur voor de voltrekking van het doodvonnis afgewezen door president Ong Teng Cheong. Ook de Duitse minister Kinkel en commissaris Van den Broek van de Europese Unie deden gisteravond tevergeefs een laatste beroep op de minister van buitenlandse zaken van Singapore.