* 11.9.1916 Llandaff - † 2.11.1990

In het artikel roemde hij zijn eigen gastvrijheid en bedolf hij zijn gezin onder lof, waarna hij meeslepend zijn levensloop verhaalde: van hoe hij in de oorlog I neergeschoten werd tot en met het belang van goede kinderboeken, die "veel moeilijker om te schrijven zijn dan boeken voor volwassenen. "Het was hier en daar lichtelijk gênant om zo over mezelf te schrijven", erkende hij in de begeleidende brief aan zijn uit gever, "maar naar mijn mening is het best een goed opstelletje

en iets waarvoor ik normaal zo'n vijfduizend pond zou krijgen." Het artikel en de brief zijn tekenend voor de complexe persoonlijkheid van Roald Dahl. Hij is inderdaad beroemd als oorlogsheld (hoewel hij nooit neergeschoten is), een groot schrijver, een erkend kunstkenner en een zachtmoedig mens met een geweldige honger naar genot; maar hij is bovendien een fantast, een manipulerende dwingeland, een antisemiet en een met zichzelf te koop lopende lastpost die ervan geniet anderen in verlegenheid te brengen en in het openbaar scènes te schoppen.

   Hoewel hij een unieke schrijfstijl heeft, heeft hij er geen moeite mee met de eer van andermans ideeën te strijken. Als echtgenoot is hij zowel  verknocht als tiranniek; een liefhebbende,

toegeeflijke vader, maar ook dikwijls veeleisend en koel.

    Veel mensen, ook zij die zich geen fans van zijn boeken noemen, hebben reden om hem dankbaar te zijn. Vele anderen hebben ronduit een hekel aan hem. Zijn intense perfectionisme brengt dikwijls zowel het slechtste als het beste in hem boven. "Bijna alles wat je over hem zou kunnen zeggen, is waar," zegt een oude vriend van de familie. "Het ligt er maar aan welke kant hij je laat zien:

In zijn vroegste brieven naar huis vertelt hij bijvoorbeeld bijna woordelijk een gedramatiseerde voorlezing uit Dickens na.

Op Repton, de uitermate strenge kostschool waar hij vanaf zijn veertiende tot zijn zeventiende naar toe gaat, is Roald eenzaam en ongelukkig. Binnen de muren terroriseren niet alleen de leraren, maar vooral ook de oudere jongens de jongeren dag en nacht, week in week uit. Roald vlucht in de fotografie en in zijn fantasie. Het traumatiserende karakter van zijn schoolervaringen komt later, hoewel aangedikt, terug in zijn boeken.

  Kort na zijn achttiende verjaardag wordt Roald aangenomen als stagiair bij Shell. Hij wil graag reizen en kan zijn geluk niet op als hij wordt overgeplaatst naar Dar es Salaam in het toenmalige Tanganyika. Maar het leven daar bestaat hoofdzakelijk uit sleur. Hij brengt zijn dagen door in zijn witte pak achter zijn schrijftafel op kantoor, afgescheiden van de kantoorbedienden, merendeels Indiërs die hem door hun onderdanigheid, zo schrijft hij zijn moeder, het ellendige gevoel geven dat hij "een soort koning is". Er zijn maar weinig Europese vrouwen in de buurt en vele avonden "is er niets te doen, alleen zweten;' klaagt hij. Voor de tweeëntwintigjarige Roald komt de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog dan ook als een opwindende verandering in de routine.

Als hij in november 1939 hoort dat de Britse Royal Air Force mensen aan het werven is, weet hij niet hoe snel bij zich aan moet melden. "Het klinkt behoorlijk opwindend en interessant en heel wat aantrekkelijker dan hier in het leger gaan en in de hitte van de ene plaats naar de andere marcheren zonder iets bijzonders te doen," schrijft hij naar huis.

Bovendien leert hij gratis vliegen. Met zijn individualisme en zijn sportieve talenten is Dahl het toonbeeld van de enthousiaste, jonge rekruutjachtvlieger.

Nog geen jaar later krijgt hij orders zich bij het eskader 80 te voegen in westelijk Egypte, bij de grens met Libië.

Op 19 september 1940 stijgt hij daar voor een routinevlucht op, maar het zal zeven maanden duren voordat iemand van eskader 80 hem weer ziet. Zijn leven lang zal Roald Dahl de feiten van het neerstorten van zijn vliegtuig verdraaien en verfraaien, om uiteindelijk de mythe te verspreiden dat hij neergeschoten is, uiteraard pas na een lang en heroïsch gevecht. Maar de officiële rapporten van de RAF vertellen een heel ander verhaal. Waarschijnlijk door communicatieproblemen kan Roald het vliegveld niet vinden, en omdat zijn brandstof op is, wordt hij gedwongen in de woestijn te landen.

Bij de noodlanding stoot zijn vliegtuig op een rotsblok en slaat over de kop. Door de klap tegen het metalen vizier loopt Roald een schedelbreuk op en wordt zijn neus in zijn gezicht gedrukt. Hij slaagt erin zich uit zijn gordels en zijn parachute los te maken, uit de cockpit te kruipen en zover van het vliegtuig vandaan te rollen dat hij buiten gevaar is, voor de brandstoftanks van het toestel in brand vliegen. Hevig bloedend wordt hij opgepikt door in de omgeving patrouillerende Britse soldaten.

De kwetsuren aan zijn hoofd, neus en rug zijn van dien aard dat het bijna twee maanden duurt voor hij zijn ziekenhuisbed in Alexandrië kan verlaten. Hoewel hij de kans krijgt om met ziekteverlof naar huis te gaan, wil hij liever blijven om te vliegen. Hij smacht naar actie en naar een kans om iets goed te maken van wat hij moet hebben ervaren als een smadelijke en kostbare misser. Als de anderen van zijn eskader het al zo zien, zijn ze het in de chaos van de oorlog tegen Mussolini allang vergeten.

"Onze strijders konden hun taak alleen vervullen door voortdurend op te stijgen in met kogels doorzeefde toestellen, verkerend in een staat die normaliter volstrekt onbruikbaar zou zijn bevonden;' meldt het officiële rapport van de RAF in die tijd. Roald blijkt een goed jachtvlieger te zijn: hij schiet meerdere vliegtuigen neer en, blijkt een moedig man te zijn.

Uiteindelijk is hij slechts vijf razende weken actief in het eskader voor hij door black-outs en hoofdpijnen, het gevolg van zijn eerdere verwondingen, aan de grond wordt gehouden. In juli 1941 wordt hij tenslotte als oorlogsinvalide naar huis gestuurd.

Terug in Engeland raakt hij in de ban van schilderijen en kunst en besluit hij een waardevolle collectie moderne schilderijen op te bouwen. De ontwikkelde, jonge piloot valt al snel op, vooral omdat hij over van alles en nog wat mee kan praten en bovendien een prima partij bridge speelt. Hij heeft het jeugdige vuur van de RAF en is zelfverzekerd op een wijze die hem uitzonderlijk intelligent doet lijken. Daarnaast is hij al snel beroemd en berucht om zijn fantastische vertelkunst. "Roald dikte alles aan," zegt een vriend. "Het verschijnen van een spin op tafel werd tot een groot evenement opgeblazen. Als Roald dacht dat een aanwezige goedgelovig genoeg was, kon hij zeggen: 'Dat is een teptocorus polycorus, de enige uiterst giftige spin in heel Groot- Brittannië. Je hoeft niet bang te zijn want hij bijt nooit behalve wanneer hij gaat springen...' Pure verzinsels."

Voor de Britse regering komen al deze eigenschappen goed van pas, vooral zijn vertelkunst. Want tijdens de eerste maanden van de Amerikaanse deelname aan de oorlog kunnen de tegenslagen van de geallieerden in Noord-Afrika, in Singapore en op zee wel een vernislaagje gebruiken. Binnen een jaar na zijn terugkomst wordt de vijfentwintigjarige Roald als assistent-luchtmacht-attaché naar Washington gehaald om de Britse luchtmachtbelangen te vertegenwoordigen en banden te onderhouden met vertegenwoordigers van de geallieerde luchtstrijdkrachten. In het dramatiseren hiervan begint hij zijn loopbaan als schrijver.

In Washington leert Roald Charles Marsh kennen: een intelligente, ruim vijftigjarige multimiljonair, oliemagnaat, krantenbezitter, kunstverzamelaar en makelaar in macht. Ze mogen elkaar van meet af aan en Marsh wordt een plaats vervangende vader voor de jonge Dahl. Hij introduceert zijn vriend in de meest invloedrijke kringen van Washington, en Roald maakt onder andere kennis met de schrijver Ernst Hemingway, Lyndon B. Johnson en Harry S. Truman (de laatsten zullen later beiden president van de Verenigde Staten worden). Door Marsh raakt Roald bevriend met mensen die heel intiem zijn met mensen met macht. Voor iedereen, en helemaal voor een jongen van vijfentwintig die een jaar eerder nog in de lucht is beschoten, zou de situatie iets sprookjesachtigs hebben. Hij raakt een beetje los van de realiteit. Buiten zijn gepubliceerde fictie over de geallieerden wordt Roald een soort wandelend verhalenmagazijn; een uitlaat voor geruchten en onthullingen. Telkens wanneer de Britse inlichtingendienst iemands goede naam in Washington wil aantasten, delven ze een schandaaltje op uit de ruime voorraad en sluizen ze het door naar Dahl die moeiteloos voor verdere verspreiding en verfraaiing zorgt. Zijn reputatie als uitstekend diplomaat groeit even snel als de geruchten over zijn seksuele escapades en zijn voorliefde voor getrouwde, oudere vrouwen. 

Als de oorlog is afgelopen, besluit Roald niet terug te gaan naar Shell, maar zijn brood te verdienen met schrijven. Hij keert terug naar Engeland, waar hij bij zijn moeder intrekt. Zijn drie zussen wonen binnen een straal van dertig kilometer van het ouderlijk huis en de band is zeer hecht. Toch valt het hem zwaar om zich aan te passen aan het saaie Engeland, ver van de illusies van het opwindende Washington. Hij schrijft veel, maar omdat de verlossende doorbraak maar niet wil komen en zijn gezondheid veel te wensen overlaat, krijgt hij een vreselijk humeur. Zijn neerslachtigheid wordt nog versterkt door de overgang van de miljonairskringen in Washington naar de betrekkelijke ontberingen van het naoorlogse Engeland. Omdat hij nog steeds niet zeker weet of hij zijn boterham met schrijven kan verdienen, besluit hij zijn kunstkennis uit te breiden en een kunsthandel op te zetten.

Hij vergezelt Marsh en diens vrouw op bijna al hun reizen naar Europa en geniet van de luxe waarmee dat gepaard gaat. Binnen zes jaar lijkt het alsof hem een veelbelovende carrière in de kunst staat te wachten, maar juist dan slaan eindelijk zijn verhalen wat meer aan. Na het verschijnen van 'Over en sluiten' in 1947, een bundel met korte oorlogsverhalen worden met name in Amerika steeds regelmatiger verhalen van hem gekocht. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de onrustige Roald terug wil naar Amerika. Waarschijnlijk voelt hij ook aan dat het leven bij zijn moeder en dicht bij zijn zusters niet echt goed is voor een vrijgezel. Hij is vierendertig en zijn huiselijke omstandigheden schrikken vriendinnen af. Eén van die vrouwen herinnert zich de ontmoeting met Dahl's moeder en zijn zusters. "Er hing een verstikkende atmosfeer van aanbidding voor hem," vertelt ze. 'Ik werd met háát bejegend door die vrouwen, want niemand was natuurlijk goed genoeg voor hun jongen."

In Amerika, onder de hoede van Charles Marsh, ontmoet Roald een ambitieuze jonge actrice: Patricia Neal. Pat, zoals ze door iedereen genoemd wordt, is een beroemdheid, niet in de laatste plaats omdat ze van 1947 tot 1951 een hartstochtelijke verhouding heeft met de getrouwde Gary Cooper. De vijfentwintigjarige schoonheid houdt van alles wat voor geld te krijgen is en haar latere autobiografie is dan ook een opsomming van bontjassen en halssnoeren.

Voor haar eenentwintigste is ze al uit eten geweest met verschillende machtige mensen, wordt ze achternagezeten door de beroemde Hollywood producer David Selznick, en slaat ze de  ene Broadway rol af voor de andere en het omslag van het glamourblad ‘Life' gehaald.

Als Roald Dahl haar ontmoet is hij vijfendertig, en hoewel de meeste van zijn vrienden rijk en geslaagd zijn, is hij naar hun maatstaven gemeten geen van beide. In het leegstaande appartement van het echtpaar Marsh, dat ze hem vrij van huur ter beschikking stellen, schrijft hij de hele dag. Maar zijn artikelen worden stuk voor stuk teruggestuurd. Hij verveelt zich bij babbelpraatjes en vermaakt zich tijdens feestjes met "mensen op de kast jagen". Zijn onbeleefde gedrag bezorgt hem veel uitnodigingen, want net als in het Washington in oorlogstijd is een onhebbelijke gast een gezochte stimulans. Hij geniet ervan om mensen te choqueren of openlijk te minachten, een gewoonte die hij zijn leven lang volhoudt. Pat en Roald worden verliefd en praten al snel over trouwen. Hoewel hij in 1953 eindelijk wat verhalen aan de televisie en een uitgever verkoopt, is Roald nog niet eens in staat zichzelf, laat staan een vrouw, te onderhouden in de stijl waaraan hij gewend is geraakt. Charles Marsh steunt hem nog steeds op allerlei manieren, maar gelukkig voor hem heeft Pat een riant inkomen. De twee verliefden voelen elkaar perfect aan. Zelfs in de strijd om beroemde vrienden zijn ze aan elkaar gewaagd. Als Roald pochte dat hij Hemmingway zo goed kende, dan was Pat pas nog bij hem op Cuba wezen logeren met haar grote  vriend Gary Cooper. Vrienden van Pat schrikken ervan hoe veeleisend, perfectionistisch en onverdraagzaam Pats nieuwe liefde is, en hoe Roald haar altijd kleineert en beïnvloedt. "Ze nam zijn waarden over," meent een vriendin van Pat, die de arrogante Roald niet kan  luchten of zien en Pat voor hem waarschuwt. "Eén daarvan was met een kolossale hoeveelheid namen strooien, waarna ze die mensen stuk voor stuk gingen afkatten. Bovendien hadden ze een geweldige aandacht voor geld. Wie rijk en beroemd was, die was belangrijk." Maar Pat slaat alle waarschuwingen in de wind en nog datzelfde jaar trouwen ze. Apetrots neemt Roald zijn kersverse bruid meteen mee naar zijn familie in Engeland. Sofie, die Roalds vrouw nog niet eerder ontmoet heeft, is bang dat Pat niet goed zal kunnen opschieten met Roalds ongewoon hechte familie. Het contrast tussen Pats Hollywoodse gewoonten en het strenge regime van een Noorse huisvrouw in landelijk Engeland veroorzaakt inderdaad spanningen.

is (dat ben ik wel), maar wanneer hij een  vrouw in huis heeft, ligt het in zijn aard een zekere mate van dienstverlening te verwachten. Pat kan zich daar maar niet toe brengen: Roald vindt het vooral frustrerend dat Pat lijkt te denken dat hij niets uitvoert wanneer hij aan het schrijven is. Ze blijft steevast in bed liggen telefoneren terwijl hij koffie zet en zelf zijn lunch uit een blikje moet klaarmaken. Maar volgens de vrienden van Pat stelt Roald Dahl tegenstrijdige eisen aan zijn vrouw: "De ene boodschap was: je moet het huis uit, actrice zijn en succes hebben, en de andere was:blijf thuis en wees een goede echtgenote;' meent er één. Marsh, scherpzinnig scheidsrechter die hij is, praat met zowel Roald als Pat en voedt bij beide de gedachte dat de ander misschien gelijk heeft. Kort daarna krijgt de oude man een beroerte en kan hij de resterende tien jaar van zijn leven niet meer spreken.

Hij maakt nog wel mee dat zijn tactiek werkt, want Roald wordt wat soepeler en Pat wat huishoudelijker. Gedurende zijn tijdelijke scheiding van Pat schrijft Roald in een genadeloos zelfinzicht twee bizarre verhalen vol ongevoeligheid en vertekening. Beide handelen over tirannieke echtgenoten en beide gunnen de vertrapte vrouwen een memorabele overwinning.

Eén ervan heet 'Op weg naar de hemel'  en gaat over een vrouw met een ziekelijke angst voor te laat komen. Haar man sart haar door te treuzelen.

Tenslotte vindt ze het bewijs dat zijn vertragingen opzet zijn. Als hij het weer doet, zet zij hem vast in de lift, en laat hem daar zitten om te sterven terwijl zij op vakantie gaat. Het bizarre plot slaat aan, maar uitgeverijen willen liever een roman dan een kort verhaal uitgeven. Maar hoe hard hij het ook probeert; Roald krijgt het niet voor elkaar een lang verhaal te schrijven. Privé gaat het hem eindelijk voor de wind, want een nieuwe gynaecoloog opereert Pat en in de zomer van 1954 is ze, tot hun beider opluchting, eindelijk zwanger.

Tegelijkertijd kondigt Sofie in Engeland aan dat ze een huis voor hen gevonden heeft.

Roalds moeder en zijn vrouw financieren er ieder de helft van.

Intussen begint Roalds boek 'M'n liefje, m'n duifje' goed te verkopen. De derde druk is in de maak en hij is druk bezet met promotieoptreden en interviews.

Hij is van nature een ideaal onderwerp voor journalisten: zelfverzekerd, vooringenomen, balorig, onvoorspelbaar. Ondanks zijn succes ontdekt hij dat het steeds moeilijker wordt om zijn korte verhalen geplaatst te krijgen. Om geld te verdienen neemt hij werk aan dat hij veracht:

schrijven voor de film. Zijn humeur wordt er niet beter op en hij gedraagt zich agressief en dwars

"Ik stond vroeg op om mijn kleine van inmiddels zes maanden in bad te doen en te voeden", herinnert ze zich, "liep met haar door het park en deed de boodschappen. Ik maakte ontbijt en lunch klaar voor mijn man, overlegde met de oppas, hield de flat schoon, bereidde het avondmaal, deed de vaat en was op tijd in de schouwburg om half negen:' Het wordt nog vermoeiender als ze weer zwanger wordt.

In 'Gypsy House', zoals hun Engelse onderkomen heet, knapt Roald de tuinschuur op tot een plek om ongestoord te kunnen schrijven. Een groot deel van zijn leven zal hij er 's ochtends en 's middags vele uren doorbrengen, warm in een slaapzak gerold en gezeten in een oude leunstoel met zijn voeten op een koffer vol houtblokken die aan een stoelpoot is gebonden om niet weg te glijden. In de schuur laat hij zich wegvoeren naar zijn vroegste jeugd, en zelfs verder. "Het is een zalige plek om te werken;' zei hij eens tegen een interviewer.

"Het is er klein, krap en donker en de gordijnen zijn altijd dicht. Het is net een soort baarmoeder: je stapt erin en je verliest jezelf compleet." Langzamerhand vestigt het paar een druk, onvoorspelbaar, maar stevig geworteld bestaan, heen en weer reizend tussen het Engelse platteland, hun appartement in New York en Pats filmlocaties. Tussen het schrijven door neemt Roald zijn oude hobby weer op en toert hij door de streek om antieke meubelen op te kopen, waarvan hij er sommige restaureert. In de tuin van 'Gypsy House' plant hij wel honderd soorten rozen en kweekt hij groenten, vooral uien, waar hij gek op is. Hun tweede dochter Tessa wordt in april 1957 geboren, maar het paar heeft steeds vaker ruzie. Ondanks die ideale werkplek worden tussen 1957 en 1959 zeven van zijn verhalen ongeplaatst teruggestuurd. 

Gelukkig heeft Pat wel veel werk en verdient ze meer dan genoeg voor het hele gezin. Maar Roald is jaloers op haar succes en treitert haar met schimpscheuten op Amerikanen en theatermensen. In het krap bemeten appartement in New York brengt elk in de ander de eigenschappen naar boven waaraan hij of zij zich het meest stoort: Roalds prikkelbare en hautaine aanwezigheid maakt Pat van de weeromstuit extra ontspannen, terwijl haar chaotisch lijkende losheid met de kinderen hem tot rusteloos ijsberen drijft, tot hij het niet meer uithoudt en verdwijnt om te gaan schrijven. Maar wat blijft is de sterke fysieke aantrekkingskracht tussen hen beiden. Met haar droeve donkere ogen en haar uitgesproken gelaatstrekken is Pat mooier dan ooit. De allure  van Roald laat zich minder makkelijk omschrijven. Slordig in de kleren, met zijn scherpe neus, zijn hoge voorhoofd, slungelige lichaam en heel lange handen en platvoeten, lijkt hij, volgens Pat, op de beroemde schrijfster Virginia Woolf in travestie, afgezien van het feit dat hij bezig is kaal te worden.

Maar vrouwen worden aangetrokken door zijn afgeleefde voorkomen en, als hij zich de moeite gaf, door zijn attentheid, zijn energie en de humor van zijn conversatie. Pat is al snel weer zwanger en in de zomer van 1960 wordt hun enige zoon Theo geboren.

In 1960 bekent Roald zijn uitgever dat het schrijven hem steeds meer moeite kost. In zes jaar tijd heeft hij maar elf verhalen geschreven en hij is bang dat zijn inspiratiebron is uitgeput. Omdat zijn uitgever blijft aandringen op een roman, stuurt Roald hem uiteindelijk het manuscript van een kinderverhaal dat hij voor zijn twee dochtertjes van vijf en drie, heeft verzonnen. Hij verontschuldigt zich bij voorbaat al. "Ik weet dat kinderliteratuur eigenlijk niet in uw straatje past", bekent Roald de man, "en terwijl ik zat te schrijven heb ik mezelf er meermalen op betrapt dat ik zei: 'Waarom zit ik hier al die onzin op te schrijven?' En toen ik het opstuurde, had ik het akelige visioen dat u het manuscript over uw schouder smeet en zei: 'En waarom zit ik hier die onzin te lezen?' Maar zijn uitgever vindt het manuscript van 'De reuzenperzik' fantastisch.

Hij moedigt Roald Dahl aan door te gaan en nog datzelfde jaar maakt hij de  opzet van wat later één van zijn grootste bestsellers zal worden: 'Sjakie en de chocoladefabriek',

      Maar het zal nog vier jaar duren voordat het boek uitkomt, want het gezinsleven wordt wreed verstoord. In december 1960 botst een taxi op een straathoek in Manhattan tegen de kinderwagen van Theo, die op de stoeprand gesmakt wordt, waardoor zijn schedel verbrijzelt. Roald en Pat zijn ten einde raad, want het leven van de vijf maanden oude Theo hangt lange tijd aan een zijden draadje. Als hij eindelijk lijkt op te knappen, krijgt hij door de ophoping van hersenvocht een waterhoofd. Om het te laten afvloeien wordt er een dunne buis met een ventiel in Theo's hoofd geplaatst, dat ervoor zorgt dat het vocht in de bloedbaan wordt opgenomen. Maar het ventiel zorgt telkens voor verstoppingen en steeds wanneer dit gebeurt, moet Theo opnieuw worden geopereerd.

      Roald Dahl raakt gefrustreerd van zijn onmacht en is ervan overtuigd dat er meer aan te doen is. "Elk nieuw probleem wekte die fantastische leergierigheid van hem", herinnert een arts zich, "en ook diepe emotie. Hij hield de boel in beweging. Hij wilde aan de weet komen of er iets aan te doen was en dat dan uitvoeren, of proberen iemand anders er iets aan te laten doen." Theo heeft voortdurend aandacht nodig en krijgt veelvuldige en alarmerende instortingen. De zorgen van zijn ouders worden nog vergroot door het feit dat Olivia en Tessa nog steeds elke dag dezelfde weg naar school afleggen. Begin 1961 besluit Roald zijn gezin naar 'Gypsy House' in Engeland te verhuizen, zodat iedereen wat tot rust kan komen.

    Om Olivia en vooral Tessa op te monteren, die psychisch geschokt blijken door het ongeluk van hun broertje, neemt de altijd even energieke Roald hen en andere Dahl familieleden mee op allerlei expedities. De Dahl's zijn geliefd, maar rondom 'Gypsy House' zijn er ook mensen die Roald niet in hun huis dulden, waarschijnlijk omdat hij, hoe kleingeestiger de mensen zijn, extra moeite doet om hen voor het hoofd te stoten. Zoals een vroegere buur zegt: "Roald mocht graag choqueren, naar een deftig diner gaan en dan gewoon iets héél ergs zeggen." Roald legt Theo's medische probleem voor aan een arts en een vliegtuigjes bouwende kennis en binnen achttien maanden nadat het gezin in Engeland is teruggekeerd, hebben ze gezamenlijk een nieuw ventielontwikkeld.

Het wordt uiteindelijk over de hele wereld geëxporteerd en de arts schat dat er, voor het achterhaald werd, zo'n twee- a drieduizend kinderen mee zijn behandeld. Onverwacht maar gestaag, en zonder de beroemde uitvinding van zijn vader, knapt Theo op en zijn herstel is voor het hele gezin een zegen. De meisjes maken op hun nieuwe scholen al snel vriendjes. die het zalig vinden bij hen thuis te mogen komen spelen. 'Gypsy House' heeft al snel de reputatie van een kinderparadijs.

De lange, rusteloze Roald is wel een beetje intimiderend, maar dat wordt goedgemaakt door de wetenschap dat hij altijd zakjes snoep heeft.

In de herfst van 1962 slaat het noodlot opnieuw toe, als de zevenjarige Olivia mazelen krijgt en binnen twee dagen overlijdt. Voor iedereen zou deze tragedie een enorme slag zijn, maar bij Roald en Pat komt de klap, na alle zorgen om Theo, ongelooflijk hard aan. Volgens Pat scheelt het weinig of haar man had zijn verstand verloren. Roald is er kapot van, sluit zich zelfs af van zijn familie en gaat telkens weer naar Olivia's grafje. Hij drinkt meer dan ooit en verhoogt zijn dosis pijnstillers die hij regelmatig inneemt tegen de pijn in zijn rug (vanwege zijn oorlogsverwonding) of enkel om te kalmeren. Slechts met heel veel moeite weet hij af en toe iets op papier te zetten. "lk voel me op dit moment alsof ik nooit meer iets zal presteren," zegt hij zes maanden na Olivia's dood tegen zijn uitgever. "lk schijn er maar niet toe te kunnen komen." Voor Pat is werken een voor de hand liggende vorm van ontsnappen en een noodzakelijke bron van inkomsten.

Ze krijgt een televisiecontract, dat haar in staat stelt met het hele gezin voor een paar weken in Beverly Hills te wonen. Voor de film 'Hud', met Paul Newman, krijgt ze zelfs een Oscar.

In mei 1964 bevalt ze, achtendertig jaar oud, opnieuw van een dochter, Ophelia. Zes maanden later is ze alweer zwanger. Haar glanzende carrière staat in schril contrast met die van Roald, die bij iedere afwijzing meer en meer onhandelbaar en afgunstig wordt.

De achtenveertigjarige Roald Dahl is diep ongelukkig over de dood van zijn dochtertje, bezorgd om zijn verminkte zoon en jaloers op de faam van zijn vrouw. Hij wil niets liever dan dat zijn verhalen worden uitgegeven. "Ik weet werkelijk niet hoe ik de pedante, stompzinnige benepenheid van die Engelse uitgevers kan doorbreken," klaagt hij bitter. "Ik weiger met mijn verhalen langs alle uitgevers van Londen te leuren. Ik vertik het me te vernederen en ik vertik het links en rechts te worden afgewezen." Zelfs 'Sjakie en de chocoladefabriek' wordt meerdere keren afgewezen, voor het in september 1964 uitkomt.

Maar binnen een maand is de eerste druk van tienduizend exemplaren uitverkocht. Zijn eigen carrière lijkt eindelijk op gang te komen, als de zwangere Pat in februari 1965 een hersenbloeding krijgt. De achtjarige Tessa, die het ongeluk met haar broertje had zien gebeuren en thuis was toen Olivia naar het ziekenhuis werd vervoerd om te sterven, ziet ook hoe haar moeder wordt weggebracht. Het is een ontstellende klap voor het levenslustige kind.

   Haar vader is doorlopend in het ziekenhuis en in haar eigen herinnering krijgt ze hem drie of vier dagen helemaal niet te zien en haar moeder even zoveel weken niet. Voor de hekken verdringen zich verslaggevers en fotografen, want Pat is tenslotte een filmster. Als Tessa eindelijk bij Pat wordt gebracht, is ze er totaal niet op voorbereid dat haar beroemde, mooie moeder met haar omfloerste stem niet kon praten, haar rechterkant niet kon bewegen, geen haar meer had, een scheve mond had, een ooglapje droeg en zelfs mijn naam niet meer kon zeggen." Voor Theo daarentegen waren deze schrikbeelden vertrouwder, misschien zelfs geruststellend. Als door een wonder overleeft Pat de hersenbloeding, en is ze nog steeds zwanger. Roald neemt al snel de leidersrol op zich en weert alle bezoekers die hem niet aanstaan van haar ziekbed, onder wie  ook enkelen leden van zijn schoonfamilie. Een maand later mag Pat weer naar huis, waar ze met behulp van fysiotherapie weer leert lopen.

Wat haar communicatievermogens betreft, moet ze het grootste deel van haar ontwikkeling vanaf haar kinderjaren overdoen. Hoewel eenvoudige grammaticale structuren langzaam weer terugkomen, is haar vocabulaire een ratjetoe en dikwijls verhaspeld. Ze noemt een sigaret een 'oblogon' en een martini een 'rode haardroger' of een 'roetstaal'. Volgens de artsen zijn de allereerste maanden van cruciaal belang en Roald pakt de zaak aan door eerst aan de pers mee te delen dat zijn vrouw voor honderd procent zal herstellen en haar vervolgens daartoe te prikkelen. Zij die hem toch al niet mogen, zien zijn gedrag als een uitvloeisel van zijn normale bazigheid. Anderen hebben meer begrip voor de druk waaronder hij leeft en herinneren zich dat zijn stemming kon schommelen tussen strakke zelfbeheersing en openlijke kwetsbaarheid. Maar als Pat twee maanden na haar hersenbloeding door Roald wordt gedwongen ergens te eten, en hetzelfde voedsel krijgt als de anderen waarmee ze vreselijk worstelt, zijn veel van haar vrienden diep verontwaardigd. Zonder zich te laten afschrikken maakt Roald plannen voor een persconferentie voor hun terugkeer naar Engeland in mei. Hij Iaat Pat haar tekst oefenen; “Ik voel me goed. Met de baby komt het ook goed. Over een jaar ben ik weer aan het werk."

De hersenbloeding verandert hun leven volledig, want Pat is een totaal andere vrouw geworden. "Ze kan niet lezen, schrijven of met cijfers omgaan," vertelt Roald. "Ze neemt geen enkel initiatief. Als je haar alleen laat, zit ze maar voor zich uit te staren en hult haar geest zich na een half uur in een grote zwarte wolk van neerslachtigheid. Wilde ik geen humeurige, wanhopig ongelukkige idioot in huis krijgen, dan zou er wel heel drastisch moeten worden ingegrepen en gauw ook." Hij houdt zijn woord en terug in Engeland regelt hij dat Pat in plaats van het standaard halfuurtje, zes spraaklessen van een uur per dag krijgt, telkens met een andere vrijwilligster. Enkele helpsters

Zijn eerste doel wordt zonder problemen vervuld, want op 4 augustus 1965 komt Lucy Neal Dahl (foto rechts) volmaakt gezond ter wereld. Voor zijn tweede doelstelling regelt hij dat Pat iedere dag privé les krijgt van Valerie, één van de vrijwilligsters, en Roald brengt zijn vrouw elke morgen weg, nadat hij de kinderen naar school heeft gebracht. Daarna trekt hij zich terug in zijn schuurtje om zichzelf rijk te schrijven. Onder luid gejammer, want schrijven voor de film vindt hij nog steeds beneden zijn stand, werkt hij mee aan het filmscenario van de succesvolle James Bond-film 'You only live twice'. Maar hij benadert wel zijn laatste doelstelling, want hij houdt er een klein fortuin aan over. Pats communicatievermogen wordt hoe langer hoe beter, maar ze is nog altijd bitter depressief.

Maar als Roald in 1972 één blik op de knappe Felicity Crosland werpt, is hij verloren. Felicity is halverwege de dertig, sterk, elegant en net gescheiden van haar oudere man, met wie ze drie dochters heeft die hoofdzakelijk bij hem wonen. Pas twee jaar later komt Pat achter de affaire en doet ze enkele pogingen om haar man terug te winnen, maar hoewel het nog negen jaar zal duren voordat Pat en Roald daadwerkelijk uit elkaar gaan, stelt hun relatie niets meer voor. In deze moeilijke jaren maakt Roald ruzie met bijna iedereen die hij kent: met familie, vrienden en uitgevers. Hij krijgt al snel de reputatie van een prikkelbare man met een grote mond.

Een enorme tegenstelling met zijn eerdere imago van de sympathieke, ietwat sjofele, ouder wordende kinderauteur, met een gezicht dat onder het dunne piekhaar, zowel gedistingeerd, als aan restauratie toe lijkt te zijn. Zijn aangeboren ijdelheid en ruzie zoeken, drank en pillen, emotionele en fysieke pijn, in 1977 krijgt hij een nieuwe heup, en de angst dat zijn inspiratiebron zal opdrogen maken hem hoe langer hoe moeilijker om mee om te gaan. Als maker van scènes geniet hij intussen wereldwijd grote bekendheid Op het moment dat het zelfs zijn uitgeverij, die toch dik aan hem verdiend, te veel wordt en hem de deur wijst, klimmen alle redacteuren die ooit met hem te maken hebben gehad op hun bureaus om te juichen.

In 1983, dertig jaar na hun bruiloft en achttien jaar na Pats hersenbloeding hakt Roald de knoop door en laat hij zich scheiden. Hoewel veel goede vrienden beweren dat de scheiding hen beiden goed doet, ontsnappen noch Ophelia, noch Lucy aan het leed bij het uiteenvallen van het huwelijk van hun ouders. Vooral Lucy slaat volledig door en raakt op haar zestiende zelfs verslaafd aan cocaïne. Voor Roald moet zijn om hulp smekende dochter een soort déjà vu zijn, omdat Tessa enkele jaren eerder ook met zijn hulp van de drugs is afgekickt. Hoewel Tessa al op haar negentiende ongehuwd zwanger is, is ze inmiddels gelukkig getrouwd met een succesvolle zakenman en zelfs volledig genezen van haar anorexia, die ze door alle gebeurtenissen in haar leven had gekregen. Zijn zoon Theo bezorgt Roald ironisch genoeg nog de minste zorgen: hij werkt in de antiekwinkel van zijn vader.

De gedramatiseerde documentaire 'The Patricia Neal Story' over Pats hersenbloeding en haar herstel, die eind jaren tachtig ook in Nederland te zien is geweest, wordt ironisch genoeg voltooid omstreeks de tijd dat het echtpaar bezig is uit elkaar te gaan. Roald komt er gunstig af in de film, maar er is geen verdoezeling van het zichtbare sadisme van zijn gedrag: meteen in het begin van de film ziet men hem Pat in het ziekenhuis een klap in het gezicht geven. Maar het kan de drieënzestigjarige miljonair niet zoveel meer schelen. Hij trekt nog steeds ongekend grote menigten tijdens voordrachten en signeersessies waar ook ter wereld. In de weekeinden thuis is hij vrijwel altijd omringd door enkele leden van zijn grote familie: vrouw, kinderen, stiefkinderen, kleinkinderen en zusters met hun kroost. Hij geniet van het besef dat hun auto's, waarvan hij er vele heeft betaald, als een kring huifkarren rond het huis staan. Van de tien best verkochte kinderboeken zijn er maar liefst vier van hemzelf. Hij is gelukkig. "Als er zoiets bestaat als innerlijke vrede", zegt een buurtbewoner, "dan is die met Felicity gekomen." Maar Roalds gezondheid blijft zorgwekkend onbetrouwbaar en zijn voorliefde voor ruzies heeft hij ook nog niet verloren. In 1985 maakt hij wereldwijd opnieuw vijanden door publiekelijk allerlei antisemitische opmerkingen te maken. De rel die daarop volgt, kost hem veel fans die woedend zijn boeken terugsturen. Maar zoals wel vaker voorkomt als Roald een rel van die omvang veroorzaakt, is hij bezig ziek te worden. Later dat jaar wordt hij tweemaal aan darmkanker geopereerd en de zeventigjarige Roald herstelt zorgwekkend langzaam. Hij wordt zo mogelijk nog prikkelbaarder en gedraagt zich in het openbaar zo lastig als een verwend kind. Journalisten nemen geen blad voor de mond en noemen hem ronduit "onuitstaanbaar".