* Zierikzee 23.7.1826 – † 's-Gravenhage 12.7.1902.

Zoon van Abraham.Zijn naam is vooral verbonden is aan de aanleg van de Nieuwe Waterweg van Rotterdam naar Hoek van Holland (1866–1872).

Sinds 1853 voor het probleem gesteld van de verbetering van de verbinding van Rotterdam met de Noordzee, werd hij in 1857 secretaris van de betreffende Raad van Waterstaat, welke zich aansloot bij zijn ontwerp. Bij de wet van 24 januari 1863 werd tot uitvoering daarvan besloten, waarna Caland met de leiding werd belast, die hij tot 1878 voerde. Bovendien werd hij in 1878 met de algemene dienst van de Waterstaat belast, welke hij tot 1891 waarnam. Daarnaast gaf hij als lid van verschillende commissies adviezen o.a. betreffende de afdamming van het Sloe en de haven te Batavia;

WERK: Over den vloed en de eb op de benedenrivieren (1861); De waterweg van Rotterdam naar zee (1902).

Zierikzee Oude Haven 51, metalen plaat op de voorgevel: 'In dit huis werd op 23 juli 1826 geboren Pieter Caland, ontwerper van de Nieuwe Waterweg en daardoor grondlegger van Rotterdams welvaart'.

Een Zeeuw die Rotterdam omhoog stootte. En daar zijn ze trots op in Zeeland, althans in Zierikzee, zoals mag blijken uit de plaquette op het huis waar die bewuste Zeeuw, Pieter Caland, werd geboren.

Halverwege de vorige eeuw begon Rotterdam als havenplaats achterop te raken bij buitenlandse concurrenten. Antwerpen was de Maasstad al voorbijgestreefd, Hamburg en Bremen zaten in de lift, lezen we bij Koos de Gast ('Rotterdam koningin van de Maas'). Voornaamste oorzaak was de omweg die schepen moesten maken om van de Noordzee in de Rotterdamse havens te komen, een afstand van 115 kilometer. Er bestond wel een kortere vaarroute, maar die was onberekenbaar en werd gaandeweg ondieper.

Caland zou die toestand radicaal veranderen en de basis leggen voor de wereldhaven van nu. Als ingenieur van Rijkswaterstaat werd hij per 1 januari 1853 - hij was toen 27 jaar oud, in Brielle geplaatst.

Vanuit dat stadje lanceerde hij vijfjaar later een revolutionair plan: de aanleg van de Nieuwe Waterweg, compleet met een doorsteek door de duinen bij Hoek van Holland. En zo geschiedde. Het geweldige karwei werd in de jaren zestig van de negentiende eeuw geklaard. In september 1869 maakten de eerste vissersboten gebruik van de nieuwe verbinding, twee jaar later mochten de eerste zeeschepen erdoor. De omweg was teruggebracht tot dertig kilometer of drie uur gaans.

Toch is het megaproject voor Caland zelf op een grote teleurstelling uitgelopen. Hij ging ervan uit dat de eb- en vloedstromen de Waterweg op diepte zouden houden, wat achteraf niet waarbleek te zijn. Toen de regering een commissie van onderzoek instelde om de houdbaarheid van zijn theorie te toetsen, nam hij ontslag bij Rijkswaterstaat.

In 1902 stierf Caland, 75 jaar oud, als een verbitterd man. Pas vijf jaar later, toen de Rotterdamse haven steeds meer vracht te verwerken kreeg, werd hij geëerd met een monument op een pleintje aan de Coolsingel. Bij de onthulling  werd de Nieuwe Waterweg 'de vinger van onsterfelijkheid genoemd. En Zierikzee, zijn geboorteplaats, bleef niet achter: Pieter Caland de grondlegger van Rotterdams welvaart!

PLEIDOOI VOOR EERHERSTEL VAN DE BEDENKER “WATERWEG”

Door Judith van Klaveren

Niet Pieter Caland is de grondlegger van de Nieuwe Waterweg, maar Nicolaas Cruquius. Daarom is het onterecht dat uitsluitend Caland alle eer toekomt. Althans, dat vindt Dennis de Hoog, geboren en getogen in Hoek van Holland en in zijn vrije tijd gestudeerd tot militair historicus. Verontwaardiging klinkt door in zijn stem, telkens wanneer hij het onderwerp ter sprake brengt. De Hoog zegt dat het weliswaar Caland was die het definitieve plan tot uitgraving van de Nieuwe Waterweg heeft ontworpen en tot uitvoer laten brengen, maar het idee lag er echter al ruim honderd jaar eerder. "Ik neem het voor Cruquius op," zegt hij, "omdat het onrechtvaardig is. Caland was niet de enige bedenker." De Hoog kan het aantonen. "Kijk maar," wijst hij en slaat een boek open op een bijgevoegde kaart van het stroomgebied van de huidige Nieuwe Waterweg. "Hier staat het: 'Plan ter doorgraving van den Hoek van Holland van Nicolaas Cruquius', overgenomen vaneen kaart uit 1739."

De 48-jarige Hoekenees noemt het 'jammer' dat er zoveel naar Caland is vernoemd, van het Calandkanaal, de Calandbrug, de straten, pleinen en scholengemeenschappen die zijn naam dragen tot en met sinds enkele maanden in Rotterdam de metrolijn van oost naar west, terwijl, voor zover bij De Hoog bekend, in deze regio alleen Hoek van Holland een Cruquiusweg heeft. En zelfs die is bij de aanleg van de Emmaboulevard met bijna eenderde gereduceerd tot een klein straatje.

Wat De Hoog misschien nog het meest stoort, is de tekst bij een voormalig woonhuis van Caland in Zierikzee. "Daar staat op een bordje: 'In dit huis.werd op 23 juli 1826 geboren "Pieter Caland, ontwerper van de Nieuwe Waterweg en daardoor grondlegger van Rotterdams welvaart'. Terwijl uit dit boek blijkt," vervolgt hij, geagiteerd voordragend uit '1866-1916, De Waterweg langs Rotterdam naar Zee', uitgegeven door het Ministerie van Waterstaat, "dat het concept van Cruquius is verbeterd door Caland."

De Hoog kreeg het boek aangeboden, toen het werd afgeschreven en verwijderd uit het archief van het ministerie van Defensie. "Ze vroegen of ik er belangstelling voor had," zegt hij. "Ze kennen me daar wel, want ik kom er vaak." Contacten heeft Dennis de Hoog her en der uitgebreid opgebouwd, sinds hij zich vol overgave op zijn hobby heeft gestort: vestingbouw.

"Wat ik interessant vind,is hoe de mens van meet af aan heeft geprobeerd te overleven, onder meer door zich te beschermen met een vesting," zegt De Hoog in een niet aflatende stortvloed van woorden. Op een schrijfblok illustreert hij met enkele lijnen uit zijn balpen hoe primitieve holbewoners zich al afschermden door dorenstruiken voor de ingang van hun verblijf te plaatsen.

Noormannen

De Hoog, zelf opgegroeid tussen de tientallen bunkers in zijn dorp, bestudeerde de vestingbouw uit de tijd der Picten en vergeleek die met die van de Noormannen. Dat was nog met zandwallen en houten palissaden, vertelt hij. Toen kwamen de Kelten, Grieken en Romeinen. Vervolgens was er de Moorse vestingbouw, die van de Spanjaarden, Napoleon. En niet te vergeten de Tempeliers.

Zoals voor De Hoog bij de vestingbouw de mens centraal staat . "Het gaat mij om de méns achter de geschiedenis," benadrukt hij, zo viel in bovengenoemd boek zijn oog onmiddellijk op de passage over Cruquius. De Hoog betreurt het dat ook dit boek na de inleiding met geen woord meer over Cruquius rept, maar vervolgens wel uitgebreid de plannen van Caland onder de loep neemt.

Hoe groot de invloed van Cruquius op de waterweg van Rotterdam naar Hoek van Holland daadwerkelijk is geweest, wordt dan ook niet duidelijk uit dit boek. In de Grote Winkler Prins Encyclopedie wordt bij Nikolaas Samuelszn Cruquius (1678-1754) wel vermeld: (..)alsmede een voorstel tot het graven van de Nieuwe Waterweg'. Verder zijn er natuurlijk het stoomgemaal De Cruquius,en het Cruquius museum in Cruquius in de Haarlemmermeer. Helemaal veronachtzaamd is de waterbouwkundige dus niet, al beschikt het Cruquiusmuseum niet eens over een afbeelding van Cruquius...

De Hoog vindt. dat Cruquius tekort is gedaan en pleit voor een soort eerherstel. Hij begrijpt heus dat er veel naar Caland is vernoemd. "Daar zit wel wat in, maar hij was niet de enige. Ik had de gemeente Rotterdam al voorgesteld de metrolijn Cruquiuslijn te noemen.