* 20.2.1844 Wenen - † 5.9.1906 Duino (bij Triëst)

Hij was achtereenvolgens hoogleraar te Graz, München, Wenen, Leipzig, daarna weer te Wenen. Hij hield zich vnl. bezig met onderzoekingen omtrent de leer van de warmte en van de moleculaire bewegingen, verder over die van de mechanica en elektriciteit. Van hem is het beginsel van Boltzmann, dat een betrekking geeft tussen de entropie en de thermodynamische waarschijnlijkheid van een zekere toestand. Volgens deze betrekking is de entropie gelijk aan het product van de logaritme der waarschijnlijkheid en een factor, die gelijk is aan de gasconstante, gedeeld door het aantal moleculen, in één grammolecule van een stof aanwezig. Deze betrekking heeft in nieuwere thermodynamische beschouwingen een grote rol gespeeld.

Werken: Vorlesungen iiber Maxwells Theorie der Elektrizität und des Lichts (1893), Vorlesungen über Gastheorie (1896), Vorlesungen über die Prinzipe der Mechanik (1897).

Constante van Boltzmann (symbool k),

natuurconstante in de statistische gastheorie. Hij geeft onder meer de verhouding aan tussen de energie per vrijheidsgraad van een atoom of molecuul en de absolute temperatuur. T : k = 2E/T = 1,380 x 10-²³ joulelgraad.

Statistiek van Boltzmann.

Dit is een statistische rekenwijze, net zoals de Bose-Einstein en Fermi-Dirac statistiek.

In tegenstelling tot de beide andere genoemde statistieken, wordt bij de Boltzmann-statistiek aangenomen, dat elk deeltje zijn eigen individualiteit behoudt. Daarmee bedoelen we, dat het mogelijk is om in een verzameling van identieke deeltjes alle deeltjes van elkaar te onderscheiden, b.v. door ze te nummeren. Deze mogelijkheid staat alleen open voor niet-quantummechanische theorieën, waar men het verloop van een deeltje in de tijd met willekeurig grote nauwkeurigheid kan volgen (in de quantummechanica heeft men te maken met de onbepaaldheidsrelatie). Boltzmann-statistiek is goed bij hoge temperaturen enlof lage dichtheden.