Bonifatius, oorspronkelijk Wynfrith geheten

* Wessex ca. 674 – † Dokkum 5.6.754

De belangrijkste Angelsaksische zendeling en kerkorganisator van de vroege Europese middeleeuwen, werd opgevoed in de benedictijnenkloosters van Exeter en Nursling.

Als leraar aan de kloosterschool van Nursling schreef hij traktaten over de grammatica en de metriek alsook enige gedichten. Rond zijn veertigste levensjaar besloot hij ‘pelgrim te worden voor Christus’; in 716 stak hij over naar Dorestad (ten noorden van het huidige Wijk bij Duurstede).

Deze eerste zendingsreis (naar de Friezen) werd een mislukking door de politieke omstandigheden (koning Radboud had juist de Franken uit zijn gebied verdreven door Karel Martel bij Keulen te verslaan).

In 718 ging Wynfrith naar Rome, met aanbevelingsbrieven van de bisschop van Winchester. Paus Gregorius II wees hem Thüringen aan als zendingsterrein. Na de dood van Radboud (719) vertrok Bonifatius voor de tweede maal naar Friesland en werkte enkele jaren met Willibrord samen in Utrecht. In 722 wijdde paus Gregorius II hem tot missiebisschop van Duitsland ten oosten van de Rijn, terwijl Karel Martel hem op voorspraak van de paus zijn bescherming toezegde voor al de gebieden die door de Franken veroverd waren.

In Hessen en Thüringen gingen vele Germanen tot het christendom over, onder indruk van Bonifatius’ optreden (met name na het vellen van de aan Donar gewijde eik in Fritzlar, bij Kassel). In 732 benoemde paus Gregorius III hem tot aartsbisschop.

Als zijn voornaamste taak beschouwde Bonifatius de zendingsarbeid onder de Saksen en Friezen. Hij liet daarvoor ook enkele vrouwen uit zijn eigen land overkomen, van wie Lioba de meest bekende is.

HERVORMING KERK IN WEST-EUROPA

Niet minder groot is zijn betekenis voor de (re)organisatie en unificatie van de kerk in West-Europa. Bonifatius behield in veel opzichten zijn zelfstandigheid, zowel tegenover de paus (wie hij als het ware zijn plannen in de pen gaf) als tegenover de Frankische hofmeiers en koningen. Een hoogtepunt in zijn leven vormde zijn kerkelijke restauratiearbeid in het Frankische rijk aan beide zijden van de Rijn na de dood van Karel Martel in 741, op verzoek van Karels zonen en opvolgers, Karloman en Pippijn. Het Concilium Germanicum van 743 (de eerste van een serie Frankische hervormingssynoden) erkende Bonifatius als aartsbisschop en gezant van Petrus. Toch ondervond hij veel tegenwerking bij de instelling van nieuwe bisdommen en bij bisschopsbenoemingen. Ook kreeg hij niet Keulen als aartsbisschoppelijke residentie, maar werd hem het bisdom Mainz, dat pas in 751 tot metropolitaans zetel werd verheven, als zetel toegewezen.

Martelaarsdood van Bonifatius

Een van de levensbeschrijvingen van Bonifatius verhaalt over zijn martelaarsdood in Friesland, waar hij heen was getrokken om het Evangelie te verkondigen.

Twee jaar later ondernam hij nogmaals een zendingsreis naar Friesland, nu naar het noorden (dat na de Slag aan de Boorne in 734 onder Frankische machtssfeer was gekomen). Dicht bij Dokkum werd hij met ruim 50 van zijn metgezellen door de heidense Friezen vermoord. Zijn lichaam werd in de Sint-Salvatorkerk in Utrecht bijgezet en later in het klooster Fulda (dat mede door zijn toedoen in 744 was gesticht). In Dokkum werd in 1962 een standbeeld voor hem opgericht.

De betekenis van Bonifatius voor de grondvesting van de christelijke kerk en voor de groei naar culturele eenheid van heel West-Europa bij de overgang van de oudheid naar de middeleeuwen kan moeilijk worden overschat.

Bonifatius wordt afgebeeld als bisschop met een evangelieboek, waar een zwaard doorheen steekt (met het boek zou hij zich hebben beschut tegen het wapen); met zijn staf doet hij een bron ontspringen. Feestdag: 5 juni.

WERK: Opera Omnia,  uitg. d. J.A. Giles (2 dln., 1844). – Brieven: ed. M. Tangl, Mon. Germ. hist., Ep. sel. I. – Gedichten: Mon. Germ. Poetae Lat. I, 1–19. – Preken: I. Onings, De preken van St. Bonifatius (1938; de authenticiteit van deze preken wordt betwist).

Heilige, apostel van Duitsland

* 672/73(?) Wessex - + 754 (vermoord) bij Dokkum.

Opgevoed in de benedictijnen kloosters van Exeter en Nursling, werd Bonifatius hoofd van de kloosterschool te Nursling en schreef hij letterkundige werken, o.a. Latijnse gedichten. Zoals velen van zijn landgenoten wijdde hij zich aan de missionering van de Germaanse volken op het vasteland. Hij maakte zich verdienstelijk als geloofsverkondiger in Friesland, Thüringen en Hessen. Als organisator legde hij de grondslagen van de kerkelijke indeling van Duitsland. Met het oog op de hervorming van de kerk in Austrasië en Neustrië organiseerde hij synodes. Tijdens zijn missietochten stichtte Bonifatius verscheidene kloosters, o.a. de abdij Fulda (744) die onder rechtstreeks gezag van de paus werd geplaatst (exemptie).

Bonifatius werd in 722 bisschop gewijd en in 732 tot aartsbisschop verheven. Nadat hij zich gedurende enkele jaren als missiebisschop te Mainz had gevestigd, hernam hij zijn missiearbeid in Friesland.

Links: Affiche ontworpen door J. Spies met de aankondiging van de nationale Bonifatius bedevaart

op 9 juni 1983.

Links op onderstaande prent: een doopplechtigheid en de moord op de H. Bonifacius (rechts)naar een miniatuur uit het Sacramentarium van Fulde 10^de eeuw – Göttingen Universiteirs bibliotheek  

Bonifatius was er steeds om bekommerd nauwe banden te leggen tussen de lokale Germaanse kerken en de paus. In dit verband is het betekenisvol dat hij zelf driemaal naar Rome reisde. Ook spande hij zich in om de Karolingers, op wier steun hij kon rekenen, aan het pausdom te binden.

Op een zendingsreis naar Friesland, werd hij met 50 van zijn metgezellen dicht bij Dokkum door de heidense Friezen vermoord. Zijn lichaam werd in de Sint‑Salvatorkerk in Utrecht bijgezet en later in de abdij Fulda.

In Dokkum werd in 1962 voor hem een standbeeld opgericht.

LITT.:. Th. Schieffer, Winfrid‑Bonifatius und die christl. Grundlegung Europas (1954); J. Lortz, Bonifatius und der Grundlegung des Abendlandes (1954); W. Herrmann, Gesch. der Bonifatiusforschung (diss. 1960); A. jelsma, De blaffende hond (1973).

Boven: Graf monument in de kerk van Fulda, midden kerk tr Dokkum en rechts De reliquiën schrijn te Fulda