*Moskou 9.10. (Russl. 10.9.) 1888 –  † Moskou 15.3.1938

Al vroeg (1905) ontplooide hij zich als revolutionaire activiteiten, leefde van 1910 tot 1917 in ballingschap (o.m. te Wenen, waar hij economie studeerde); was van 1917 tot 1929 hoofdredacteur van de Pravda en van 1919 tot 1929 lid van het Politburo. Hij werd algemeen beschouwd als een van de voornaamste theoretici van de partij, wiens invloed slechts door die van Lenin werd overtroffen. In het conflict met de mensjevisten stond hij aan Lenins zijde; later steunde hij Stalin in het conflict met Trotski. In 1928 door Stalin gebrandmerkt als revisionist, verloor hij de meeste van zijn functies; in 1937 werd hij gearresteerd en na een spectaculair proces wegens hoogverraad geëxecuteerd.

Boecharins betekenis ligt in het feit dat hij op geniale wijze een synthese tot stand bracht tussen marxistische theorie en revolutionaire praktijk.

Hiertoe werkte hij de klassieke marxistische leer aangaande de ontwikkeling van het kapitalisme uit voor een situatie die Karl Marx en Friedrich Engels niet konden voorzien: de fase van het monopoliekapitalisme en het imperialisme. Op theoretisch gebied bracht dit hem ertoe de eenzijdige beïnvloeding van de sociaal-culturele bovenbouw door de technisch-economische onderbouw te ontkennen en in plaats daarvan een zekere wisselwerking tussen beide aan te nemen. Op praktisch gebied leidden zijn inzichten ertoe dat hij de geforceerde industrialisatie en collectivisatie van de landbouw afwees (memorandum van 1930, samen met Rykov en Tomski), waardoor hij in botsing kwam met Stalin.

De rehabilitatie van Boecharin is een langdurige affaire geweest. Chroesjtsjov voelde er na 1956 wel voor, maar werd door de behoudende elementen aan de partijtop teruggestoten. Pas onder Gorbatsjov is Boecharin met andere kopstukken van de oppositie in ere hersteld (4 febr. 1988).

Werken: (in Duitse vert.): Programm der Kommunisten (1918); Das ABC des Kommunismus (1919); Theorie des historischen Materialismus (1922); Der Imperialismus und die Akkumulation des Kapitals (1929).