* 1901 - † San Cristóbal de Las Casas 23.12.1003

Mexicaans fotografe en activiste 

Door REINJAN MULDER
 

Ze stierf een week voor in haar woonplaats de eerste opstandige Indianen werden neergeschoten. Haar dood heeft daarmee iets symbolisch. Vijftig jaar lang pleitte Blom voor de rechten van de Mexicaanse Indianen in de deelstaat Chiapas, maar toen ze overleed, zo lijkt het, namen zij het recht in eigen hand. De vrouw die de wereld met haar artikelen en foto's hardnekkig aan hun bestaan had herinnerd, was er niet meer.

Trudi Blom, zoals ze werd genoemd, dankt haar grote faam in de eerste plaats aan haar foto's - twee jaar geleden had ze nog een indrukwekkende tentoonstelling in de Oude Kerk in Amsterdam. Maar zelf zag ze zich vooral als activiste. " Wat heeft een tentoonstelling in een museum voor zin, als dit hier morgen allemaal vernietigd is?" zei ze toen ik haar in 1984 in San Christóbal bezocht. De verdwijning van het regenwoud en de oorspronkelijke indiaanse cultuur in Chiapas ging haar meer ter harte dan welke erkenning in de kunstwereld ook.
      Haar fotowerk, ze maakte in totaal meer dan 40.000 foto's, was voor haar iets wat er nu eenmaal bij hoorde. Blom was ook niet in beroemde voorgangers of in fototechniek geïnteresseerd. Van de Duitse fotograaf August Sander die in wezen zeer verwant werk maakte, leek ze nooit te hebben gehoord. Haar eerste foto's, zo vertelde ze, maakte ze als illustraties bij een artikel dat ze schreef en die argeloosheid heeft ze altijd gehouden. Het afdrukken van haar foto's liet ze bij voorkeur over aan laboratoria en assistenten, evenals de samenstelling van tentoonstellingen en fotoboeken. Ze kon haar tijd beter gebruiken.
 

Boven: Gerti in 1941              in 1943 met haar man          in 1952 met Box Jatale

Engagement met vervolgden en ontrukten moet Gertrude Blom altijd hebben gehad. In haar geboorteland Zwitserland en later in het Berlijn van de Weimarrepublik zette ze zich al in voor de socialistische beweging. Volgens haar eigen zeggen deze houding haar in 1940 halsoverkop naar Amerika te vluchten. Daar kwam ze diep in het oerwoud van Zuid Mexico de 'Deense archeoloog Frans Blom tegen. Ze trouwde met hem en samen begonnen ze het vermaarde cultuurhistorische centrum Na Bolom dat tot op de dag van vandaag in San Christóbal bestaat.

De laatste jaren van haar leven, toen ze zich ten volle realiseerde welke gevolgen het verdwijnen van het laatste stukje tropisch regenwoud in Noord Amerika zou hebben, was Gertrude Blom sterk gedesillusioneerd. Ze kon niet voorkomen dat de indianen vrijwillig hun biotoop opgaven, en daarmee hun eeuwenoude cultuur. Dit verval werd het belangrijkste thema van haar latere werk: foto's van zwartgeblakerde vlaktes, omgehakte mahoniebossen, bulldozers en afgebrande hellingen.    
    Het paradoxale is dat haar inspanningen toch niet zonder erkenning bleven. In de jaren tachtig had ze exposities in Amerika en Europa en de Nederlandse schrijfster Inez van Dullemen wijde recent aan haar het boek Het land van rood en zwart. In Mexico werd Blom zelfs tot ereburger uitgeroepen. Zo’n officiële erkenning, zei ze me in 1984, was typerend voor een land als Mexico. "De politici moeten van de opvattingen die ik verkondig, maar ze prijzen me wel. Hier gebeuren dingen die nergens anders kunnen’.