* 23.9.1596 Amsterdam - † 28.12.1673 Amsterdam

Hij was de zoon van Willem Jansz Blaeu. Joan Biaeu zette het bedrijf van Willem Jansz voort. Hij had te Leiden rechten gestudeerd en later grote reizen gemaakt. Hij gaf uit de Groten atlas oft wereltbeschrijving (9 dln. 1664-65), de prachtigst uitgevoerde atlas voor die tijd en lange tijden daarna.

In 1672 ging door brand in zijn drukkerij een groot gedeelte van de Atlas met de koperen platen verloren. 

Uitg.:Facsimile-uitg. (1966) van Joan Blaeu's I Toonneel der steden van de Vereenighde Nederlanden met hare beschrijvingen (Holland en West-Vriesland [Utrecht]); Theatrum orbis terrarum (1967. facs.-uitg.).

Tentoonstelling: Uit de schatkamer van Blaeu. Amsterdamse cartografie en boekdrukkunst in de zeventiende eeuw. T/m 18 april in het Ned. Scheepvaartmuseum Amsterdam. Boek: 'Drie generaties Blaeu. Amsterdamse cartografie en boekdrukkunst in de zeventiende eeuw' door Marijke Donkersloot -de Vrij, uitg. Walburg Pers, f 24,50.

Door ROELOF VAN GELDER

Van de vele cartografische bedrijven waar Amsterdam in de zeventiende eeuw befaamd om is geworden, is die van de familie Blaeu wel het bekendste. Stamvader Willem Jansz., geboren in Alkmaar of Uitgeest, vestigde zich kort voor 1600 in Amsterdam waar hij in 1605 zijn eerste winkel opende, 'In de vergulde Sonnewyser' aan het Damrak. Blaeu was drukker en uitgever en vervaardigde ook astronomische instrumenten; hij was bovendien kaartenmaker van de VOC en examinator van de stuurlieden van de Compagnie. Onder het beleid van zijn zoon Joan groeide de firma tot internationale hoogte uit en onder diens zonen hield het bedrijf stand tot omstreeks 1700.

Met de uitbreiding van de Nederlandse vaart zowel binnen Europa als naar Afrika, Azië en Amerika was de geografische kennis reusachtig gegroeid. Een groot publiek kreeg een onverzadigbare dorst naar beschrijvingen, afbeeldingen en kaarten van die verre streken. Ei ontstond daarom een groeiende markt voor cartografische producten.

Naast Blaeu vestigden zich hier omstreeks 1600 ook andere firma's die zich specialiseerden in kaarten, globes en atlassen. Onder hen brak een moordende concurrentiestrijd uit. Wie had de meest. accurate, best bijgewerkte en mooist ingekleurde kaarten en globes? Wie gaf de uitvoerigste atlassen uit?

Een gecomprimeerde tentoonstelling in het Nederlands Scheepvaartmuseum besteedt aandacht aan het cartografisch bedrijf van drie generaties Blaeu. Men ziet er hun producten, hun kaarten, globes, atlassen. Ook hun andere uitgeversactiviteiten komen aan bod: losse prenten, reisverhalen, zeemansgidsen, architectuurboeken en literair werk van Hooft, Cats en Vondel. Helaas schiet de informatieve waarde te kort. Het gebruik van kaarten, atlassen en globes wordt spaarzaam toegelicht, veel teksten zijn slecht zichtbaar en een aantal kaarten en globes zijn wel erg duister weggemoffeld. Voor informatie moet men de deskundige begeleidende publicatie van Marijke Donkersloot lezen.

De kaarten tegen de wand zijn nog het best te bekijken. Wie er meer van wil zien, zij het niet van Blaeu, moet naar de afdeling Aanwinsten in hetzelfde museum gaan. Daar hangen vier manuscriptkaarten van Johannes Vingboons die het museum recent heeft aangekocht op een veiling in Zweden. Vingboons heeft veel samengewerkt met Joan Blaeu. De vier op perkament getekende kaarten dateren uit omstreeks 1650. Vier kaarten brengen de hele toen bekende wereld in beeld: twee kaarten van de poolgebieden en twee van de beide halfronden. Tezamen vormen ze een zinvolle verrijking van de toch al zo mooie collectie van dit museum.

Onder: Het Stadhuis van Antwerpen.,

Boven: De Vesting Gorinchem Gravure van Joan Blaeu. ca. 1625

Onder:Kaart van ‘liggende Nederlanden’ uit de Groten atlas oft wereltbeschrijving.

In november 1688 zeilde stadhouder Willem III met een landingsvloot naar Engeland en landde in Torbay in Devonnshire. Het volgende jaar zou hij tot koning van Engeland gekroond worden.

Illustraties ontleend aan Cinquieme volume de la géographie Blaviane,

van Joan Blaeu, Amsterdam 1667. Collectie Museum Enschedé.

Onder: Een stel ingekleurde etsen van Joan Blaeu

Boven: Rotterdam

Rechts: Titelpagina van de Stedenatlas ‘Atlas van Stolk - Rotterdam