* 24-6-1862, Praag - † 11-11-1918 te Wenen

Afkomstig uit welgesteld Duits-joods milieu.

Hij werd zenuwarts en sloot zich aan bij de Duits-nationale beweging in Oostenrijk.

De mislukking van de poging om een brede Duitse volkspartij in het leven te roepen schreef hij toe aan de onvoldoende sociale

belangstelling van de Duits-Oostenrijkse libera-len.

Zijn belangstelling voor de arbeidersbewe-ging leidde tot contact met Fr. Engels.

Adler werd marxist maar op volslagen ondogmatische grondslag: hij interesseerde zich niet echt voor de marxistische economie

maar vertrouwde eenvoudigweg op verwer-kelijking van het  socialisme door middel van de proletarische klassenstrijd.

Door deze instelling en  door zijn tact slaagde hij erin de door interne twisten verscheurde Oostenrijkse sociaal-democratie

te veranderen in een betrekkelijk eendrachtige  organisatie.

Daarbij was hij zich bewust, dat die eendracht slechts duurzaam kon zijn, als zij mede berustte op aanvaarding van de

nationale verscheidenheid.

Adler inspireerde het bekende werk, dat Renner en O.Bauer met betrekking tot het nationaliteiten-probleem hebben geleverd.

In de strijd tussen revisionisme, de richting in het socialisme die op herziening van de wetten aanstuurt en het orthodox marxisme,

steunde  Adler formeel het laatste, maar in feite speelde hij een bemiddelende rol.

De oorlog van 1914 betekende de verwoesting van zijn  levenswerk.

Bovendien trof de moordaanslag door zijn zoon Friedrich op de minister-president hem als een zware slag.

Adler probeerde tot het uiterste om, door middel van culturele autonomie, de Donaumonarchie (Oostenrijk-Hongaarse dubbelmonarchie) bijeen te houden. Pas toen dit in oktober-november 1918 niet uitvoerbaar bleek, ging hij de Anschluss bepleiten. Dit hield de aansluiting van Oostenrijk bij Duitsland in, maar de Anschluss werd door het Vredesverdrag van Versailles verboden.

Literatuur:

V.Adler: Aufsätze, reden und briefe (5 dln. 1922-25); Briefwechsel mit A.Bebel und K.Kautsky (1954)