* 18 maart 1949  Rotterdam –  †  21-10-2005,  Amsterdam.

Voorzitter van de Vrouwenbond FNV Vice-voorzitter van de vakcentrale FNV Lid  Tweede Kamer der Staten Generaal

Opleiding: doctoraal sociale wetenschappen Uv A" Loopbaan: federatiebestuurder

FNv  voorzitter Vrouwenbond FNV; vice voorzit

ter FNV lid Tweede Kamer der Staten Generaal

En interview met Karin Adelmund 21-12-1996

“De politiek zit vol met onwaarachtigheid” zegt PVDA kamerlid Karin Adelmund “Ik val op een hoge mate van echtheid. Op eerlijke mensen. Politiek is niet louter georganiseerd wantrouwen. Er moet ook vertrouwen zijn. Een politicus wordt opgejaagd door het leven van één dag. ' Ik voel me in de Tweede als een balletje in een flipperkast. Elke dinsdag blijkt iemand op het Binnenhof een veer te hebben aangespannen en verdringt de actualiteit de discussie over het beleid. Nu eens Mururoa, dan weer de hoge snelheidslijn. Er komen thema’s voor je snufferd waarop je direct moet reageren. Het heeft iets onbevredigends, het werk is nooit af. Je krijgt de kans niet om je gedegen voor te bereiden.

Bij de Federatie Nederlandse Vakbeweging, waarvan Adelmund tot 1994 vice-voorzitter was, ging dat wel anders. 'In de FNV was het een en al degelijkheid. We werkten soms anderhalf jaar vooruit. Zelfs onder een zomerhuisje leggen ze daar nog een fundament. ' Er is een groot verschil tussen bondsonderhandelingen en het sluiten politieke compromissen. 'Een discussie kan gepaard gaan met een heleboel strubbelingen, met veel ellende en ruzie, maar als eenmaal een beleid is afgesproken dan komt uit ieder Ondanks alles voelt de hyperactieve z'n kop ook het zelfde geluid. Als je in de vakbeweging onvoldoende met de leden praat over je inzet, ben je een slecht bestuurder. Onderhandelingen zijn slopend: een nachtje doortrekken, nog een nachtje doortrekken. Uiteindelijk keer je terug naar de leden. Jongens, meiden, dit is de uitkomst. Graag jullie oordeel. 'In de politiek vindt oneindig veel overleg plaats in clubjes achter gesloten deuren. 'Degene die het langst durft te verzwijgen wat zijn inzet is, heeft gewonnen. Hij kan dan net doen of hij tevreden is met het eindresultaat. De politiek kweekt lafaards.

'Tijdens de discussies over de hogesnelheidslijn en vliegveld Beek lag de PvdA-fractie twee weken met de knieën op de kokosmat. Op een gegeven moment kregen we allerlei toezeggingen.

We hadden toen fier rechtop kunnen gaan staan en ons resultaat presenteren. Maar nee, we bleven nog twee weken op die kokosmat zitten en na verloop van tijd zei iedereen dat wij hadden verloren. Dat is natuurlijk ook het rare van onze achterban: wat we ook bereiken in de onderhandelingen een tunnel onder een weiland of een gering aantal vluchten in de randen van de nacht, we krijgen toch altijd het verwijt van een gebrek aan standvastigheid. We zijn nu eenmaal het zondig ras der reformisten. ,

Ondanks alles voelt de hyperactieve Adelmund zich thuis in de flipperkast. 'Het vervormt je, maar is tegelijkertijd zeer interessant als je zo'n nieuwsgierig mens bent als ik.' Toen de partijtop haar begin november polste om Felix Rottenberg op te volgen als PvdA voorzitter, riep ze dan ook 'Ik doe al iets, ik heb al een werkje.' In 1994 gekozen met 62 duizend voorkeurstemmen, méér dan de PvdA leden telt, voelde zij zich aan haar kiezers verplicht het mandaat af te maken. ' Ik ben niet de flexkracht van de PvdA. ,

Toen de druk groter werd, dacht ze: ik doe het erbij. Zoveel verandert er nu ook weer niet: als voorzitter moet je contact houden met de afdelingen, en het afgelopen jaar trok ze al avond aan avond het land in voor een discussie over haar ideeën om de sociale zekerheid bij de tijd te brengen.

Dat onder de leden een klein stormpje woedt tegen haar dubbelfunctie, het zij zo. 'Mijn probleem is het niet, ik heb die voorzitterskandidatuur niet verzonnen,' zegt ze kortaf. ' Als het congres het niet wil, kiezen ze maar een ander.' Dan, campagnevoerend: 'Ik ben helemaal niet de kandidaat van het partijestablishment, ik ben nieuw hoor, in Den Haag zit ik pas twee en een halfjaar.' En tegen de critici in de fractie, die vinden dat ze als partijvoorzitter al genoeg invloed zal hebben: 'Zo werkt het niet. Voor de meeste kiezers is de politiek niet de partij. Veel briefschrijvers zeggen mij: blijf alsjeblieft in de Kamer. ,

In 1994 haalden Rottenberg en vice-voorzitter Ruud Vreeman met FNV vice-voorzitter Adelmund de grootste criticaster van PvdA leider Kok in huis. 'Als vleesgeworden concessie aan de eigen WAO ellende,' vat Adelmund samen.

In het kabinet Lubbers/Kok was de PvdA medeverantwoordelijk voor de verandering van de arbeidsongeschiktheidswet, de WAO. De PvdA vervreemdde zich van de vakbeweging, raakte in crisis en zakte in de peilingen naar 23 zetels. Fractievoorzitter Jacques Wallage, die als staatssecretaris van Sociale Zaken veel harde maatregelen had verdedigd, zat niet op haar te wachten. Hij polste haar bij de kabinetsformatie meteen voor een ministerspost. Meerdere departementen werden haar voorgehouden. ' Ik wilde eerst de fractie vernieuwen en dacht: er blijven er nog genoeg over die rninister willen worden. ,

De boodschap is duidelijk: onafhankelijk zal ze blijven, ook in de combinatie voorzitter/kamerlid. En ze neemt zich heilig voor om de tegenkrachten in de partij weer bijeen te brengen. 'Bij de jongeren van Niet Nix zit enorm veel energie. Mensen als Bart Tromp en Paul Kalma moeten ook hun rol spelen. Ik ga binnenkort met Bart praten. Ik wil weten waar dat chagrijn vandaan komt. 

Kalma, de directeur van het wetenschappelijkbureau van de PvdA, schreefmee aan haar socialezekerheidsnota. Oud-minister van Financiën premier Kok stoorde zich vorig jaar buitengewoon aan diens kritiek dat het kabinet de dingen te veel ziet door de bril van Financiën. 'Er is in de PvdA een hoge zuurgraad, maar mensen als Kalma moet je koesteren. "vrijheid, arbeid, brood", riep de SDAP voor de oorlog. De PvdA heeft het element "vrijheid" te veel aan anderen overgelaten. Daarmee werd solidariteit iets verkrampts. Kalma vraagt aandacht voor de culturele kant van de sociaal-democratie. Ik vraag daar regelmatig aandacht voor. Als je let over cultuur hebt, denken ze meteen dat je het over schilderijen hebt.' Meewarig: 'PvdA'ers zijn niet echt levensgenieters.'

Het leven is meer dan wetsteksten, vindt ze. In de nacht voor het interview heeft ze nog tot half twee in Tolstoj's Anna Karenina liggen lezen, over de man die zich opsluit in getob over de zin van het bestaan en de vrouw die zich verliest in de liefde. 'Op partijbijeenkomsten vraag ik altijd: wat deugt er niet en wat wel? Die tweede vraag zijn ze binnen een halve zin alweer vergeten. In de PvdA liggen verlangen en frustratie heel dicht bij elkaar. ,

Als woordvoerder voor sociale zekerheid heeft ze het gevoel dat ze langs twee afgronden loopt. Aan de ene kant dreigt ze naar beneden te storten waar partijgenoten niet willen dat zij een discussie begint over het verbeteren van de sociale uitkeringen. 'Een groep die zegt: de sociale zekerheid, daar kunnen we het beter niet over hebben, want dan wordt het weer onrustig. Dan denken de mensen dat het weer "inleveren" wordt.'

Daar tegenover gaapt een ravijn van partijgenoten die denken dat er weer volop geld beschikbaar is. 'Mensen zeggen wel eens dat ik met Wim Kok een traditioneel huwelijk heb: hij verdient het, ik geef het weer uit. Ikzelf weet zeker dat arbeid en inkomen hét thema van de PvdA vormen. Je kunt wel veel over het milieu zeggen, maar werk en inkomen is de hardcore van de sociaal-democratie. Wij zijn de partij van de mensen die daadwerkelijk op de sociale zekerheid zijn aangewezen. Dat voel je. Als D66 over de uitkeringen vergadert, dan nemen de congresgangers een koffiepauze. Bij ons durft dan niemand meer naar het toilet te gaan.

'Het is spannend wie er lijsttrekker wordt bij D66. Zo'n Hans Wijers is een leuke jongen, maar ik zou zeggen: "Loop een halfjaartje mee, dan heb jij er een paar werkelijkheden bij."Dan zou hij het leven van mensen die de wind niet mee hebben beter kunnen inschatten. Ik bedoel het niet belerend. Er is een categorie mensen tegen wie al vijftien jaar wordt gezegd: "Effe wachten, het komt ook voor jullie in orde." Wijers zegt tegen hen: "Straks haalt ook u de status van werknemer." Er zijn langdurig werklozen die dat niet meer geloven. Als Wijers echt breed is, dan is hij in staat ook voor die mensen te kiezen. ,

Voor Adelmund heeft haar eigen partij slechts toekomst als alliantie van de middengroepen met de onderkant van de samenleving. 'De PvdA is te eenzijdig samengesteld. Te veel collectieve sector. Ik probeer middengroepen aan te spreken, laat mensen uit het bedrijfsleven binnenkomen. Ik wil ook mensen in de zaal zien die ik vroeger bij de FNV aantrof. De PvdA heeft de fout gemaakt mensen met een WAO-uitkering te laten inleveren om de koopkracht van de minima te kunnen handhaven. In zo'n valstrik hadden we onszelf nooit moeten brengen.

'De middengroepen horen bij de sociaal-democratie. Het is een misvatting te denken dat de PvdA de Partij van de Armoe is. Je kunt een kracht ontwikkelen als je de midden groepen niet organiseert. ,

Moet de PvdA een norm opstellen voor de inkomensverdeling?

We hebben al de koppeling tussen lonen en uitkeringen hersteld. Daarnaast zullen we gesprekken moeten gaan voeren over inkomensverschillen, in plaats van de gebruikelijke rituele dansen. Tegenover de verarming van sommige groepen staat exorbitante rijkdom.

Ook de middengroepen vinden dat verwerpelijk. Mensen accepteren dat anderen driekeer, vierkeer of vijfkeer meer verdienen dan zijzelf. Daarboven is het: stop.

'Bij de geprivatiseerde bedrijven en die verzelfstandigde overheidsdiensten, de ZBO's, slaat het door. Je ziet daar enorme lease-auto’s onder die konten komen. De meeste mensen vinden dat graaien verwerpelijk.

Onfatsoenlijk. Wij kunnen niet zomaar de topinkomens in het bedrijfsleven aanpakken. Wel moeten we een economische analyse maken van de spaaroverschotten. Voor al het geld dat over is, maken we plannen.

Is perverse rijkdom voor de PvdA een vijandbeeld om de aanhang te mobiliseren ?

'Nee, veel mensen in de PvdA gaan er gewoon van uit dat je geluk afneemt zodra je de Postcodeloterij wint. Als je rijk bent, kun je niet gelukkig zijn. Bij een bepaalde mate van rijkdom moet je gaan uitdelen, anders word je ongelukkig. Rijkdom doet afbreuk aan je mens-zijn. Rijkdom stelt je op de proef. Zo'n idiote norm als "noblesse oblige" zit heel diep in de samenleving.

Mensen zijn erg gekant tegen een  mentaliteit van graaien. 'Nederland is gigantisch rijk, naar het gaat niet iedereen goed. Als minister Zalm van Financiën op zijn begroting een meevaller heeft, zit ik meteen uit te rekenen wat ik daarmee kan doen voor de armoedebestrijding. ,

Ze is nu nog vice-voorzitter van de fractie en leidt de vergaderingen. 'Er was een heleboel groene zeep nodig, want het rook er niet fris. De cultuur van de fractie was opgebouwd uit: je best doen en loyaal zijn. Vaak is het één grote loyaliteitssoep. Het gaat om méér; om 'verantwoordelijkheid nemen en tolerantie.

'Voor Kok is loyaliteit ook de basis, maar hij ziet heel scherp wat er aan hemzelf ontbreekt. Dat is het sterke van 'm. Hij heeft Felix Rottenberg altijd beschermd als de apparatsjiks over hem klaagden. Net als Felix gaat het mij om een combinatie van distantie en nabijheid; van identificatie en confrontatie.

Adelmund is een voorstander van paars. Ze riep een keer dat ze liever een coalitie wilde met CDA en Groen Links, maar dat was op een moment dat iedereen zó; 'in paars was dat het haar begon te irriteren. De oude tegenstelling kapitaal en arbeid, verenigd in de coalitie van PvdA, VVD en D66, zorgt, volgens Adelmund, voor 'een groot maatschappelijk draagvlak'.

Als het even kan, wordt paars inzet van de verkiezingen. 'Over het CDA hoor ik van collega 's die al langer meelopen de meest vreselijke dingen. In de FNV, voortgekomen uit een sociaaldemocratische en een katholieke achterban, had ik goede ervaringen met christenen. Maar het CDA is net schaatsen: links, rechts, links, rechts. Ik weet niet of ze uiteindelijk links of rechts van de VVD uitkomen. Met Ennelis Heerma, Ank Bijleveld en Ali DoeIman-Pel kan ik zaken doen. Die hebben hun hart op de goede plaats. Jaap de Hoop Scheffer en Hans Hillen spreken zich uit voor andere zaken. Zij willen het minimumloon afschaffen en alle sociale zekerheid boven het minimum bij de overheid weghalen, dingen waar de VVD nou net van afgebracht is! De ontwikkeling van het CDA is de grote onbekende.'

Ze vertelt over een vroeg moment in de kabinetsformatie. Toen alles nog open lag, kreeg Kok van haar een paarse tulp. Verbaasd zei hij: 'Jij ook al?' Ze kwam van een bijeenkomst in Friesland, waar 1200 mensen die tulpen hadden opgespeld. ' Als ze in dat linkse hoge Noorden nu ook al voor paars zijn, waarom wij dan niet?' zei ze tegen Kok.

Met de VVD zijn zaken te doen en D66 krijgt steeds meer aandacht voor armoede, stelt ze tevreden vast. Wordt het niet tijd voor politieke hergroepering, te beginnen met D66? 'Partijen  zijn een instrument, geen doel. Voorlopig zijn twee wat grotere progressieve partijen nuttig. D66 kan kiezers weghalen bij de VVD .Noem het marktdifferentiatie. ,

Het heeft ook te maken met de vernieuwing van de PvdA. Die is pas halverwege, meent Adelmund. Niet alleen inhoudelijk is er nog veel te doen, óók personeel. Dat ze als voorzitter/kamerlid bij het samenstellen van de nieuwe lijst moet oordelen over haar collega's, is een van de belangrijkste kritiekpunten op haar voorgenomen dubbelfunctie. Een misverstand, bezweert ze. 

Met de nieuwe kamerlijst zal ze zich als voorzitter niet bemoeien. 'Daarover brengt een onafhankelijke commissie onder leiding van professor Dunning advies uit. Als ik als voorzitter word gekozen, stuur ik die lijst door naar het congres.'

De vernieuwing van het kabinet heeft haar zorg. 'In de kamerfractie zitten veelopvallende types, in het kabinet vind je ze vooral bij D66 en VVD.,

Voorzitter Rottenberg werd in 1994 door Kok en Wallage buiten- gesloten bij de benoeming van PvdA ministers en staatssecretarissen. Dat moet de volgende keer anders: 'D66 koos voor verrassende nieuwe ministers, de VVD voor geprofileerde paarsgangers, de PvdA voor minder uitgesproken mensen. Ad Melkert, bijvoorbeeld, was niet echt een geprofileerde PvdA'er. Hij stond in de fractie nogal rechts. Paars was een onzekere onderneming, we wilden voorzichtig beginnen, dan kon het alleen maar meevallen. In de bewindslieden die in 1998 aantreden, moet het herwonnen zelfvertrouwen van de PvdA zich duidelijk weerspiegelen.

Stel dat u zelf minister wordt, blijft u dan partijvoorzitter?

'In de landen om ons heen vinden ze ons getikt. Daar is de premier vaak partijvoorzitter. Ik ben nu kandidaat voor een korte periode, tot het eerste congres na de kabinetsformatie van 1998. Ik wil eerst eens kijken of de combinatie met het kamerlidmaatschap te dragen is. Daarna zien we wel verder. ,

Kamerlid, partijvoorzitter, kroonprinses ?

'Daar denk ik niet over na, en dat zou ik iedereen willen aanraden. Zo moetje niet over het leven nadenken. ' .

Bij haar overlijden 22 oktober 2005:

Adelmund is geboren te Rotterdam in een arm gezin dat in het Oude Noorden woonde. Ze volgde de MULO en ging daarna werken als loketbeambte bij de PTT. Van 1968 tot 1972 studeerde Adelmund aan de Openbare Sociale Academie te Rotterdam, waarna ze sociale wetenschappen ging studeren aan de Universiteit van Amsterdam tot 1979.

Adelmund was van 1978 tot 1985 voorzitter van de Vrouwenbond FNV. In die periode wist ze voor de Vrouwenbond het stemrecht in de Federatieraad af te dwingen. Van 1985 tot 1994 was ze lid van het federatiebestuur van de FNV, (onder meer vice-voorzitter).

Van 1994 tot 1998 was Adelmund Tweede-Kamerlid van de PvdA en vice-fractievoorzitter. In de periode 1997-1998 was ze naast haar kamerlidmaatschap tevens voorzitter van de PvdA. In 1998 werd ze staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Vanaf 23 mei 2002 was ze weer lid van de Tweede-Kamerfractie van de PvdA.

In de Tweede Kamer hield zij zich bezig met Grotestedenbeleid en Integratie. Tevens was zij voorzitter van de algemene commissie voor het integratiebeleid.

Adelmund woonde samen en had twee kinderen. Ze overleed op 56-jarige leeftijd in haar woning in Amsterdam aan een hartstilstand.