LONDEN, 2 SEPT. 1994 Hij slaapt geen twee nachten in hetzelfde huis. Hij trekt van het ene geheime adres naar het andere. Gekleed in zijn kogelvrije vest. Rijdend in zijn gepantserde zwarte auto. Dit is Belfast.

Hij heeft een vrouw: Colette. Hij heeft ook een zoon van twintig die verdienstelijk voetbalt: Gearoid. Maar hij kan in hel weekend nooit met ze door de heuvels trekken zoals hij zelf graag deed als jongen. Hij kan , niet eens vrijuit over ze praten zonder ze in gevaar te brengen. Alleen door mazzeloverleefde zijn zoon vorig jaar een granaataanslag op de ouderlijke woning. Alleen door geluk stierf hij tien - jaar geleden zelf niet in een spervuur van kogels.

Dit is Gerry Adams, "de twee meest weerzinwekkende woorden in de Engelse taal", schreef het Britse dagblad The Sun, nadat hij op de begrafenis van een IRA-strijder de doodskist had gedragen. "Satan op aarde", noemde dominee Ian Paisley, de leider van Ulster Unionisten, hem bij herhaling. "De vredesbrenger. Onze bevrijder", riep zijn katholieke aanhang in West-Belfast, nadat de IRA woensdag een staakt-het-vuren had afgekondigd.

Dit is Gerry Adams, president van Sinn Fein, de partij die in 1906 werd geformeerd om Ierland van de Britse overheersers! te bevrijden. De partij die na de Ierse burgeroorlog van de beginjaren twintig ondergronds werd gedwongen en daarna ruim een halve eeuw lang een marginaal bestaan heeft geleid. Het was Adams die de partij aan het eind van de jaren zeventig weer nieuw leven inblies.

Hij was het die de Republikeinse strategie van ‘the ballot and the bullet', 'het stembiljet en de kogel', introduceerde. De Republikeinen dienden hun werkterrein uit te breiden tot de politiek, betoogde Adams.

Aan de gewapende strijd konden maar weinig mensen meedoen en het was zaak om ook de toeschouwers bij het gevecht te betrekken. De Republikeinen moesten zich wortelen in de nationalistische Ierse gemeenschap, zei Adams. Ze moesten zich ontwikkelen tot een politieke factor. Daar is Adams de afgelopen vijftien jaar mee bezig geweest.

In die periode heeft Adams zich een behendig simultaanschaker getoond. Hij wist de respectabiliteit van zijn partij te vergroten zonder de militaire Republikeinse vleugel van Sinn Fein te vervreemden. Dat vergde verbluffende staaltjes van koorddanserij. Zo liet hij geen gelegenheid .voorbij gaan om IRA strijders te herdenken die "voor de vrede waren gestorven". Dat deed hij ook nog woensdag. Nooit heeft hij een aanslag van de IRA veroordeeld en in het voorwoord van zijn boek The Politics of lrish Freedom uit 1986 noemt de uitgever hem kennelijk met zijn instemming "een onmiskenbare aanhanger van de gewapende strijd". Maar hij betuigde slachtoffers van IRA-aanslagen wel bij herhaling zijn deelneming. Hij pleitte steeds voor een politieke oplossing van het conflict in Noord-Ierland. Hij had het altijd over, 'vrede', nooit over geweld.

Britse inlichtingendiensten zeggen dat Adams al sinds het eind van de jaren zestig lid is van de IRA, dat hij al in 1971 op 23-jarige leeftijd bataljonscommandant van Belfast was en dat hij daarom in een kamp voor IRA-terroristen werd geïnterneerd. Dat was zijn eerste hardhandige kennismaking met de Britten. Bij het verhoor werd hij bewusteloos geslagen. Zijn polsen tonen nog altijd de littekens van de handboeien die hij droeg voor transport.

Britse inlichtingendiensten wijzen er ook op dat Adams in 1972 deel uitmaakte van de eerste IRA-delegatie die in het geheim onderhandelde met de Britse regering.

Dat was kort nadat het Ierse Republikeinse leger zijn eerste staakt-het-vuren had afgekondigd. Een zesmans-delegatie werd overgevlogen naar Londen, onder wie ook Martin McGuinness, tegenwoordig rechterhand van Adams binnen Sinn Fein. Adams zei veel  later dat die onderhandelingen waren gestrand op onwil van de Britten, maar dat de Republikeinse delegatie in haar onervarenheid ook onderhandelingsfouten had gemaakt. Hij zei dat hij het een volgende keer beter zou doen.

Adams heeft altijd ontkend dat hij lid van de IRA is geweest. Tijdens zijn bliksembezoek begin van dit jaar aan de Verenigde Staten verklaarde hij steeds opnieuw weer dat hij de militaire doeleinden van de IRA niet onderschrijft. Hij heeft ook ,altijd tegengesproken dat Sinn Fein en IRA één pot nat zijn. Toen de Britse premier Major woensdagavond om een toelichting vroeg op de bestandsverklaring van de IRA, zei Adams tegen journalisten dat ze niet bij hem moesten zijn.

Toch zien de Britten Adams nog altijd als terroristenleider. Daarom mag hij Engeland niet in en daarom mag hij alleen maar in beeld en niet met geluid op de Britse televisie verschijnen. Zijn woorden worden altijd nagesproken door een acteur. Daarom wordt Sinn Fein door de Britse regering ook niet als gesprekspartner beschouwd. Hoewel de marxistische partij die pleit voor nationalisering van de productiemiddelen en oprichting van boeren collectieven.

Iin beide delen van Ierland wel aan verkiezingen deelneemt. Adams werd in 1982 tot lid van het Britse Lagerhuis gekozen, maar hij heeft zijn stoel in Westminster nooit ingenomen. Bij de algemene verkiezingen van 1992 schaarde iets meer dan tien procent van de Ulsterbevolking zich achter Sinn Fein.

In zijn boek The Financing of Terror noemt James Adams de president van Sinn Fein "een genie in het uitbuiten van de zwakheden van de Britse regering". "Hij is intelligent en stabiel genoeg om een leidende politieke rol te vervullen bij vredesbesprekingen in Noord-Ierland",  schrijft Gemma Hussey in Ireland Today.

Ierse journalisten die niet twijfelen aan zijn oprechtheid, zeggen dat hij in de voetsporen zou kunnen treden van de mannen die hij zozeer bewondert: Mandela, Arafat. Maar ze wijzen ook op de grote persoonlijke risico's die Adams loopt. "Als hij het verknalt, krijgt hij een kogel door zijn kop."

         NEW YORK - De balzaal  van het deftige Sheratonhotel in New York was ter gelegenheid van het bezoek van Sinn Fein leider Gerry Adams omgetoverd in een gigantische Ierse pub, met Ierse volksmuziek, Ierse vlaggen en honderden Iers-Amenkanen met verbeten en trotse koppen.

Iers-Amerikaanse activisten waren uitgelaten. "Dit is waar we al die jaren voor hebben gevochten", riep een van hen, Gerry Colman. Zeker tweeduizend uitbundige Sinn Fein aanhangers hadden zich in de enorme zaal in het Sheraton gewurmd. 

De Iers-Amerikaanse gemeenschap feliciteerde zichzelf met de geslaagde lobby voor Adams' visum. Bruce Morrison, voorzitter van de actiegroep ‘Amerikanen voor een nieuwe Ierse Agenda', bedankte president Clinton voor de, toelating. "Goed werk, mijnheer de president, maar nog niet genoeg. " Bij de toekenning van het visum zou Clinton zelfs zijn ingegaan tegen de adviezen van minister Christopher (buitenlandse zaken) en van de Amérikaanse ambassade in Londen.

De massabijeenkomst van Amerikaanse en uitgeweken Sinn Fein aanhangers waarmee Gerry Adams zijn bliksembezoek aan New York afsloot, was voor de leider van de politieke vleugel van de IRA een soort thuiswedstrijd.

Hij werd met een optocht van doedelzakspelers en emotionele toespraken, van oudgedienden in de strijd als een volksheld onthaald. Vooral als hij laatdunkend sprak over de Britten kreeg hij staande ovaties. "Ierland is een prachtig land. De enige pech die we hebben is dat we een beetje te dicht bij Engeland liggen."

Als een volksmenner doorvlocht hij zijn toespraak met tegelspreuken als 'een volk dat een ander volk tot slaaf maakt, kan zelf nooit vrij zijn' en 'onze geest hebben ze nooit kunnen koloniseren, en dat zal ze ook nooit lukken'.

Zelfs voor het in toom houden van het publiek werden politieke argumenten gehanteerd.  “Laat die vervloekte Britten zien dat Ieren geen dronken oproerkraaiers zijn. Mensen, houdt alstublieft de gangpaden vrij."

De feestelijke stemming bij de massabijeenkomst verschilde sterk met de doodse sfeer tijdens de conferentie over de toekomst van Noord-Ierland in het Waldorf Astoria-hotel. De blijdschap over de hard bevochten toelating van Adams kon niet verhullen dat die bijeenkomst weinig meer opleverde dan een herhaling van stokoude en vastgeroeste standpunten van verschillende partijen.

In Engelánd is woedend gereageerd op de 'propagandacoup' van Adams. De leider van Sinn Fein wordt ervan beschuldigd het Amerikaanse publiek te hebben misleid. Volgens regeringsbronnen is premier Major razend over de wijze waarop het Noord-Ierse conflict in New York is afgeschilderd. Londen sprak van 'een rookgordijn vol leugens en uitvluchten'.

Wel heerst er tevredenheid over Clintons weigering een actieve rol te spelen in het vredesproces, zoals Adams had gevraagd.

AMSTERDAM – 5.12.96 Zelf noemt Gerry Adams, leider van de Noord-Ierse republikeinse partij Sinn Fein, zijn jongste boek 'een lofzang op de overlevingskunst, de waardigheid en de humor van het gekwelde Ierse volk'.

Adams presenteerde gisteren in Amsterdam de Nederlandse uitgave van De Straat, een bundel korte verhalen over conflicten tussen mensen.

De Sinn Féin-leider is een aantrekkelijke man van midden veertig, keurig in pak met op zijn rechter revers een Iers-groen lintje en in zijn ogen een doordringende blik. "Dit boek moest geschreven worden", zegt de auteur. "Mensen moeten bekend worden gemaakt met het echte Ierland. Informatie is van cruciaal belang en het meeste nieuws uit Ierland wordt gefilterd door de censuur of is afhankelijk van de vooroordelen van de Britse pers. Het zijn verhalen over het dagelijks leven van hele gewone Ierse mensen."

Wat vooral opvalt in die verhalen zijn de hoop en het optimisme over een goede afloop. De toon is niet politiek, maar de conflicten worden vaak gevoed door de politieke achtergronden.

"Een feminist in de dop", zo beschrijft Adams zichzelf. Vrouwen zijn in zijn boek sympathiek en prominent aanwezig. Volgens de schrijver komt dat doordat vrouwen in zijn omgeving een belangrijke rol vervullen. In de media mogen de mannelijke partijleden het meest zichtbaar zijn, in werkelijkheid zijn het de vrouwen die een groot deel van de onafhankelijkheidsstrijd voor hun rekening nemen. Beide seksen zijn dan ook ruimschoots vertegenwoordigd in de commissie voor de vredesonderhandelingen van Sinn Féin.

Gerry Adams schreef als kind op school al verhalen, maar pas sinds' zijn verblijf in de gevangenis wegens terroristische activiteiten, is zijn hobby uitgegroeid tot een serieuze bezigheid met als eerste tastbaar resultaat het boek Page Eleven, nog steeds een persoonlijke favoriet van de schrijver

President Clinton heeft eerder zijn voorkeur uitgesproken voor een van de verhalen van Adams: Burgeroorlog. Clinton en Adams zijn intussen oude bekenden. Het gevoel dat de Amerikaanse president achterliet na zijn bezoek aan Noord-Ierland vorige week was volgens Adams 'alsof om middernacht iedereen weer in pompoenen zou veranderen'.

Over de houding van de Brits premier Major was Adams minder positief. "Hij leert erg langzaam", was de milde uitlating die Adams zich veroorloofde. “Aan de vredesgesprekken moeten geen voorwaarden worden verbonden. De Britse regering heeft maar één punt op haar agenda en dat is ontwapening van de IRA. Waarom komen er geen andere thema's aan bod, zoals het vrijlaten van politieke gevangenen of de gelijkheid van mensen?"

Vriendelijk lachend signeert hij nog wat boeken en neemt afscheid. De Straat, uitgeverij De Geus, kost fl. 37,90. Dominee Paisley, tegenstander van Adams, hoeft het waarschijnlijk niet te kopen. Adams denkt erover hem een kopie te sturen, die er best iets uit zou kunnen leren over relaties.