President van Nigeria van 1993-1998.

"God zij dank, de schurk is dood". Een oppositionele advocaat uit Lagos, Gani Fawehinmi, suggereerde gisteren spontaan het grafschrift voor generaal Sani Abacha, de sterke man van Nigeria. In Washington formuleerden  offici�le woordvoerders het, althans voor diplomatieke  begrippen, nauwelijks subtieler.

Mike McCurry, de woordvoerder van  het Witte Huis, meldde dat de VS 'kennis had genomen' van Abacha's plotselinge  overlijden, en sprak de hoop uit dat met  diens dood een einde is gekomen  aan 'een afschuw-lijke periode' uit de Nigeriaanse geschiedenis.

De Britse minister van Buitenl. Zaken, Robin Cook, zei  namens het voorzitterschap van de Europese Unie: 'Hopelijk baant de dood van generaal  Abacha voor Nigeria de weg naar  democratie'. De heren  hadden niet duidelijker kunnen maken dat Abach, de krachtpatser van  Nigeria, in Westerse hoofdsteden niet alleen werd beschouwd als  een sta-in-de-weg voor lotsverbetering van het Nigeriaanse volk, maar evengoed als een bron  van verlegenheid voor henzelf, omdat ze nooit een vuist hebben gemaakt tegen dit ongewenste sujet.

Afrikaanse leiders wisten zich beter te beheersen.

De secretaris-generaal van de Organisatie  van Afrikaanse Eenheid (OAE), Salim Ahmed Salim, zei dat  'generaal Abacha een leegte nalaat' en beklemtoonde dat de 'eenheid en stabiliteit van Nigeria in het  belang is van heel Afrika'. Van VN-chef Kofi Annan, een Ghanees, prees 'de bijdrage van Nigeria aan het  herstel van de vrede in Liberia en  de terugkeer naar democratie in Sierra Leone'. De grand old man van Afrika, Nelson Mandela, deed er het zwijgen toe en  verwees naar een communiqu� van  de staatshoofden van de OAE-lidstaten die nu vergaderen in het West-Afrikaanse Burkina Faso. Voor hen was Abacha vooral leider van een lidstaat.

Dat de Nigeriaanse oppositie in het verscheiden van Abacha  vooral een kans ziet op een betere toekomst, is begrijpelijk. In die  kring sprak men zijn naam, in Afrikaans-Engels, uit als 'A-butcher' (slager) en de Nigeriaanse schrijver-in-ballingschap Wole Soyinka karakteriseerde het  bewind van de generaal ooit als 'een dictatuur uit het stenen tijdperk', Abacha regeerde Nigeria, met 104 miljoen mensen  het volkrijkste land van Afrika, als een  absoluut monarch en  beschouwde zichzelf als een gezondene Gods, die zijn etnisch en religieus zeer verdeelde land moest  behoeden voor chaos en desintigratie.

In die missie is hij maar beperkt geslaagd. de federale staat Nigeria is niet uiteengevallen, maar christenen - na de  moslims de belangrijkste geloofsgemeenschap - en Yoruba uit het zuidwesten, met de Haussa uit het noorden en de Igbo  uit het oosten ��n der grootste etnische groepen uit Nigeria, werden  onder Abacha's bewind stelselmatig gemarginaliseerd. Van uitbanning van de corruptie, die Abacha beloofde toen hij de macht overnam van zijn mentor en voorganger, generaal Babangida, is weinig terechtgekomen. De militaire en zakelijke kliek rond de generaal heeft zich schromelijk verrijkt met petrodollars.  Nigeria, qua export het op zes na  grootste olieland, kampt met brandstoftekorten en de raffinaderijen van het land liggen stil als gevolg van onderinvestering,  verwaarlozing en diefstal.

Sani Abacha was al geruime tijd ziek - naar verluidt leed hij aan een ernstige leverkwaal als gevolg van uitbundig drankgebruik - en hij stierf gistermorgen waarschijnlijk aan een  hartaanval.

Hij werd overeenkomstig islamitisch gebruik nog dezelfde dag begraven in zijn geboortestad Kano, de grote moslimstad van  het noorden, tevens de bakermat en machtsbasis van menig politieke en militaire potentaat.

Abacha was de achtste van een reeks generaals die Nigeria sinds zijn  onafhankelijkheid van Groot-Brittanni�, in 1960, met korte  tussenpozen van democratisch verkozen bestuur, hebben geregeerd.

Hij nam in 1963, dienst in het leger en klom tijdens de burgeroorlog met het afgescheiden Biafra (1967-1970) op tot bataljonscommandant. Die oorlog, die ruim  een miljoen mensenlevens kostte, heeft hem en zijn generatie officieren voor het leven getekend.

Nationale eenheid en stabiliteit werden hun bijna obsessief beleden idealen. Sinds de  militaire machthebber Ibrahim Babangida hem in 1985, na diens staatsgreep, aanstelde tot chef-staf van de landmacht, was hij de man achter de schermen en in  november 1993 greep hij zelf de macht.

Na zijn machtsgreep in 1993 hield hij een slechts tien minuren durende, zakelijke  toespraak tot de natie.  

ABACHA in statiegewaad

Hierin ontbond hij alle democratische instituties, maakte een eind  aan het verschijningsverbod van diverse kranten en beloofde hij het bijeenroepen van een conferentie voor het opstellen van een grondwet en het formeren van  nieuwe politieke partijen.

Abacha was even meedogenloos als geheimzinnig.

Hij leefde de laatste jaren teruggetrokken in zijn presidenti�le viilla Aso Rock, in de nieuwe federale hoofdstad Abuja, en vertrouwde niemand. Dat kon ook moeilijk, want allen die hem ooit hun trouw hadden betoond, eindigden in de  gevangenis of in de goot.

En wie hem  durfde trotseren, riskeerde  de galg.

       Zijn tegenstanders - en dat zijn er velen- vatten Abacha's verdiensten samen met de lijst van zijn slachtoffers. Hij was  de man die de  in 1993 verkozen  president en Yoruba-zakenman Moshood Abiola (en nog tientallen anderen) gevangen zette, die de schrijver Ken Saro-Wiwa en zijn Ogoni-vrienden uit de  olierijke Nigerdelta liet ophangen, die zijn rivalen in de legertop op beschuldeging van coupplannen tot lange gevangenisstraffen of ter dood veroordeelde. De laatste was de Yoruba-generaal- en tot zijn val in december vorig jaar tweede man - Oladipo Diya.

Als Abacha gisteren niet was overleden, had hij ongetwijfeld zichzelf opgevolgd, maar dan als 'burgerpresident'. Dit ter bekroning van het proces dat hij in oktober 1995 'overgang naar de democratie' noemde.

Zijn voorlopige opvolger is, tot ontsteltenis van de oppositie, opnieuw een generaal.